Türk şiiri
Bu konu başlığı altında 374 tez
Şiir mecmuası: İnceleme-metin (Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi Demirbaş No: ı0021123)
Arapça "toplama, bir araya getirme" anlamına gelen "cem" kökünden türemiş olan "mecmua" kelimesi, "toplanmış, bir araya getirilmiş, toplanıp biriktirilmiş" demektir. Şiir terimi olarak ise farklı şairlere ait çeşitli şiirlerin bir araya getirilmesiyle oluşan eserlerin genel adıdır. Şiir mecmuaları Klasik Edebiyatımıza önemli katkılar sağlamaktadır. Müstakil bir divanı olmayan ve tezkirelerde adı geçmeyen şairlerin ve onlara ait şiirlerin ortaya çıkarılmasında, mürettep bir divan oluşturacak kadar şiiri bulunmasına rağmen bunları bir araya getirememiş şairlerin divanlarının oluşturulmasında, çeşitli sebeplerden dolayı şairin divanında yer almamış şiirlerinin tespitinde, bu meyanda tenkitli divan neşirlerinde karşılaşılan birtakım sorunların çözümünde mecmuaların önemli rolü bulunmaktadır. Çalışmamızda, Marmara Üniversitesi Nadir Eserler Koleksiyonu İlahiyat Fakültesi Bölümü'nde I0021123 (02251/021123) demirbaş numarasıyla kayıtlı bir şiir mecmuasının incelemesi yapılmıştır. Bu bağlamda, söz konusu mecmuanın önce şekil bakımından tanıtımı yapılmış; daha sonra ihtiva ettiği şiirlerin özellikleri hakkında bilgi verilmiş ve nihayet bu şiirlerin ilk beyti/bendi bulundukları yaprak numarası, şairlerinin ismi ve nazım şekli ile birlikte bir tablo hâlinde aktarılmıştır. Anahtar Kelimeler : Şiir Mecmuası, Klasik Türk Şiiri
Ece Ayhan'ın şiirlerinde üslup
İkinci Yeni şiirinin en aykırı şairi olarak bilinen Ece Ayhan, öteki İkinci Yeni şairleri ölçünlü dilin kural ve kalıplarının dışına çıkarak kendine özgü, orijinal bir üslûp oluşturmaya çalışmıştır. İkinci Yeni'nin en özgün şairlerinden biri olan Ece Ayhan, standart dilin kullanımının bütünüyle dışına çıkmaya çalışır. Dilde bilinen birçok kuralı yıkar. Şiirlerinde hem biçimsel hem de anlamsal sapmalara yer verir. Bu sapmalardan dolayı onun şiirlerini herkesin anlaması mümkün değildir. Zaten kendisi de okuru önemsemediğini söylemiştir. Aslında onun şiirleri ilk bakışta manasız sözcüklerle dolu gibi görünse de şiirin derinliklerine girildiğinde bunun böyle olmadığı anlaşılır. Onun şiirlerindeki ses, sözcük ve anlam tıpkı bir musiki gibi ahenkli ve uyumludur. Bu durum, Ece Ayhan şiirini ve üslubunu Modern Türk Şiiri dolayısıyla İkinci Yeni Şiirinin tam olarak anlaşılması ve doğru anlatılması için çok önemlidir. Bu çalışmada Ece Ayhan'ın şiirleri, kapsam olarak mikro üslup inceleme yöntemi; muhteva olarak tasvirî üslup inceleme yöntemi ile ele alınmış, söz konusu şiirler dil, muhteva, sanat ve sapmalar olmak üzere dört farklı açıdan incelenmiştir. Bu amaçla şairin "Bütün Yort Savullar" adlı eserinde yer alan şiirlerinde her bölümden kısa, orta ve uzun düzeyde olmak üzere üçer şiir olmak üzere toplam yirmi beş şiiri rastgele seçilmiştir. Söz konusu şiirler öncelikle ses, kelime, kelime grubu ve cümle boyutuyla daha sonra da muhteva, sanat ve sapmalar olmak üzere dört farklı açıdan incelenmiş ve şairin farklı zamanlarda yazılmış, rastgele seçilen şiirleri dil, sanat, muhteva bakımından en ince ayrıntısına kadar ele alınarak şairin üslubuna ulaşılmaya çalışılmıştır. Böylece son yıllarda ilgi odağı olan İkinci Yeni Şiiri'nin önemli şairlerinden Ece Ayhan'ı tanıma, tanıtma ve şiirini anlamaya ve aynı zamanda İkinci Yeni Şiiri'nin üslubunu belirleme çalışmalarına katkıda bulunulmuş ve bu alanda yapılacak yeni bilimsel çalışmalara kaynaklık etmek amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Şiir, Modern Türk Şiiri, İkinci Yeni Şiiri, Ece Ayhan, Üslup.
Ahmed Arif'in şiirlerinde üslup
Kırk Kuşağı ve Toplumcu Gerçekçi şiirin önemli temsilcilerinden biri olan Ahmed Arif, şiirlerinde halkının duygu ve düşüncelerini sevgi ve umutla yoğurarak yine halkının söylemiyle samimi bir şekilde işlemiş, böylelikle Türk şiirinde müstesna bir yer edinmiştir. Titiz tavrından dolayı az ve öz yazma düsturu ile hareket ettiğinden hayatta iken yazdığı tek kitabı olan "Hasretinden Prangalar Eskittim" kitabında yer alan 19 şiiri ile kendi özgün çizgisini oluşturmuş, kendi döneminden günümüze kadar hem halk hem de sanat camiası tarafından ilgi gören, sevilen ve çok okunan bir şair olmayı başarmıştır. Bu yönüyle, Ahmed Arif'in şiirlerinin iyi ve doğru anlaşılması, Kırk Kuşağı ve Toplumcu Gerçekçi şiir ve hatta Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinin tam ve doğru anlaşılması için büyük önem arz eder. Bu çalışmada Ahmed Arif'in hayatta iken yazdığı tek kitabı olan "Hasretinden Prangalar Eskittim" kitabında yer alan 19 şiiri, kapsam olarak makro üslup inceleme yöntemiyle; muhteva olarak ise tasvirî üslup inceleme yöntemiyle incelenmiştir. Söz konusu şiirler öncelikle dil, muhteva ve sanat bakımından olmak üzere üç farklı açıdan; daha sonra bunlarda kendi içlerinde alt gruplara ayrılarak en ince ayrıntılarına kadar mercek altına alınmıştır. Dil açısından ses, kelime, kelime grubu, cümle ve genel dil kullanımı; yapı, nicelik ve nitelik bakımından; sanat açısından şekil, ritim, ahenk, edebî sanatlar, bağdaştırma ve sapmalar bakımından; muhteva açısından konu, tema, imge, motif ve çağrışımlar bakımından ele alınmış, şiirlerinde işlenen konuların şairin hayatındaki olaylarla bağlantısı üzerinde durulmuştur. Böylece Ahmed Arif'in şiirinin, dolayısıyla da Kırk Kuşağı, Toplumcu Gerçekçi şiir ve hatta kısmen de olsa Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinin anlaşılması ve anlatılmasına katkıda bulunulmaya çalışılmış ve bu alanda yapılacak yeni çalışmalara kaynaklık etmek amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Şiir, Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri, Toplumcu Gerçekçi Şiir, Kırk Kuşağı, Ahmed Arif, Üslup
Ahmet Haşim'in şiirlerinde üslup
Türk şiirinin en önemli şairlerinden biri olan Ahmet Haşim, Türk şiirinin üç önemli döneminde kendine yer edinmiştir. Bu dönemler Servet-i Fünûn, Fecr-i Âtî ve Saf Şiir dönemleridir. Ahmet Haşim, Servet-i Fünûn döneminde Tevfik Fikret ve Cenap Şehabettin'i örnek alarak şiirinin temelini atmıştır. Bu bakımdan Servet-i Fünûn döneminin takipçisi sayılır. Bunun dışında Haşim, Fecr-i Âtî ve Saf Şiir cereyanlarının önde gelen temsilcisidir. Şairin asıl kimliğini bulduğu ve sanat hayatı boyunca sürdürdüğü şairlik durağı ise "Saf Şiir"dir. "Fecr-i Âtî Beyannamesi" ve "Şiir Hakkında Bazı Mülâhazalar", Haşim'in kurucuları arasında olduğu söz konusu akımların kanunları niteliğinde olup şairin şiir hakkındaki fikirlerini yansıtmaktadır. Haşim'in şiirleri Fecr-i Âtî ve Saf Şiir akımlarının tüm özelliklerini barındırır. Kendine özgü üslubu ve sanat anlayışıyla sıradışı anlamlar üreten şair, söz konusu dönemlerde sembolizm akımının en başarılı şiir örneklerini vermiştir. Ahmet Haşim'in şiirlerinin sanat, biçim ve içerik bakımından incelenmesi, Türk şirinin en önemli dönemleri olan Servet-i Fünûn, Fecr-i Âtî ve Saf Şiir akımlarının iyi ve doğru anlaşılması bakımından büyük bir önem arz eder. "Ahmet Haşim'in Şiirlerinde Üslup" adlı bu tez çalışmasında, Haşim'in ilk şiiri olan "Hayâl-i Aşkım" ve son şiiri olan "Bitmemiş Şiirler" de dâhil olmak üzere Haşim'in sanat hayatının değişik dönemlerinden seçilen 25 şiiri ele alınmıştır. Bu şiirlerin her biri; evvela dil, içerik ve sanat olmak üzere üç farklı başlık altında; daha sonra bu başlıklar da kendi içlerinde alt gruplara ayrılarak en ince ayrıntılarına kadar incelenmiştir. Dil ve anlatım bakımından; ses (ünlü-ünsüz kullanımı), kelime, kelime grupları, cümle, genel dil kullanımı(imla-atasözü ve deyimler-sapmalar-aforizmalar-bağdaştırmalar); sanat bakımından nazım şekli ve vezin, kafiye ve redif, ahenk unsurları, edebi sanatlar; muhteva bakımından konu, tema, imge, motif ve çağrışımlar yönüyle incelenmiştir. Bu çalışma ile Ahmet Haşim'in şiirlerinin anlaşılmasına ve bu şiirlere kaynaklık eden Servet-i Fünûn, Fecr-i Âtî ve Saf Şiir dönemlerinin yanı sıra sembolizm gibi önemli bir şiir akımının şaire etkisinin ortaya konmasına destek olmak ve bu konuda yapılacak yeni bilimsel çalışmalara kaynak oluşturmak amaçlanmıştır.
Türk edebiyatında deneysel şiir (2000-2020)
Bu tezde, Türk edebiyatında 2000 yılı sonrasında yazılan deneysel şiirler incelenmiştir. Türk şiirinin modernleşme ile birlikte yeni bir döneme girmesi, şiirde eski anlayışların terk edilmesine yol açmış ve yeni bir şiir anlayışı ortaya çıkmıştır. Modernleşme sonrası geleneksel şiir anlayışın önemi kaybetmesi ile serbest bir şiir anlayışı ortaya çıkmıştır. Şairler, geçmiş dönemlerdeki gibi belli bir kuralla uymak yerine, kendi belirledikleri yöntemlerle şiirde yeni denemelere yönelmişlerdir. Günümüz şairlerinin, şiirde anlamdan çok biçime önem verdiği görülür. Geçmiş dönemde yazılan deneysel şiirler ile günümüzde yazılan deneysel şiirler karşılaştırıldığında 2000'li yıllar ile birlikte özellikle dönemin koşullarının da etkisiyle şiirde büyük değişimlerin yaşandığı görülür. Şiirde görsellik oluşturmak şairlerin temel amacı olmuştur. Deneysel şiirde anlamın ise gittikçe zorlaştığı görülür. Şairlerin, bir konuyu doğrudan aktarmak yerine okuyucun şiir üzerinde daha fazla düşünmesini sağlayacak yöntemler denediği görülür. Anahtar Kelimeler: Deneysel Şiir, 2000'li Yıllarda Şiir, Türk Şiirinde Deneysellik, Görsel Şiir
Ahmed Arif'in "Hasretinden Prangalar Eskittim" adlı şiir kitabının söylem çözümlemesi
Marksist sanat anlayışı çerçevesinde şiir yazan ve aynı zamanda toplumcu gerçekçi sanat anlayışının en önemli şiir temsilcilerinden biri olan Ahmed Arif (1927-1991) Türk edebiyatında müstesna bir yere sahiptir. Ahmed Arif, şiirlerinde genellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne ait yerel imgeleri kullanır. Yazdığı tek şiir kitabı olan "Hasretinden Prangalar Eskittim"de toplamda 19 şiir yer almaktadır ve bu eser, Türk edebiyatında en çok satılan şiir kitabı olarak kayıtlara geçmiştir. Yazdığı şiirlerinde mekân olarak seçtiği yerler Van, Bitlis, Şanlıurfa, Elazığ, Diyarbakır ve Ankara'dır. Bu yönüyle diğer toplumcu gerçekçi sanatçılardan ayrılır. Bu çalışmada Ahmed Arif'in "Hasretinden Prangalar Eskittim" adlı şiir kitabında yer alan 19 şiir, birer dil bilimi yöntemi olan sözceleme kuramı çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Ahmed Arif'in hayatı, sanat anlayışı ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde söylem, söylem çözümlemesi ve dil bilimine bağlı gelişen yöntemler hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Üçüncü bölümde ise Hasretinden Prangalar Eskittim kitabında yer alan bütün şiirler tek tek ele alınarak bu şiirlerin sözceleme kuramı ile olan ilişkisine değinilmiştir. Şiirler incelenirken sözceleme kuramı ile ortaya çıkan sözceleme öznesi, bağlam, uzam, zaman, alıcı ve gönderici gibi kavramlar detaylı olarak açıklanmıştır. Söylem çözümlemesi yapılan bu şiirlere farklı bir bakış açısı ile yaklaşılmış ve bu alanda görülen bir eksiklik giderilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ahmed Arif, Söylem Çözümlemesi, Sözceleme Kuramı, Dil Bilimi, Toplumcu Gerçekçi Şiir.
Ahmet Muhip Dıranas'ta saf şiir anlayışı
Ahmet Muhip Dıranas, geçmişin şiir tecrübelerinden, şiir kültürünün havuzunda yıkanarak şiirini oluşturan bir şairdir. Şiirin sadece ilhama dayalı olmadığını anlamış, mücevheri işleyen kuyumcu, mermeri yontan heykeltıraş gibi şiiri üzerinde uzun uzun çalışmıştır. Onun şiir kaynakları, Anadolu, Fransız şiiri ve özellikle Baudelaire olmasına rağmen Ahmet Haşim, Yahya Kemal ve hocası Tanpınar'ın izinde giderek Cumhuriyet Dönemi'nde Saf Şiir Anlayışı'nı hece ölçüsünde en iyi uygulayan şairlerden biri olmuştur. Tezin birinci bölümünde Ahmet Muhip Dıranas'ın hayatı; doğumu, okul dönemi, askerliği, evliliği, çalışma ve siyasi hayatı ile eserleri üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuş ve yeni tespitlerde bulunulmuştur. Tezin ikinci bölümünde Fransız ve Türk şairlerinde Saf Şiir Anlayışı ayrıntılı bir şekilde irdelenmiş; Fransız şairlerinden Valery, Verlaine, Baudelaire, Mallarmé, Rimbaud, Nerval, Apollinaire gibi şairlerin Saf Şiir Anlayışlarına ve Türk şiirinde Dıranas'la ilgisi bulunan Saf Şairlerden Yahya Kemal, Ahmet Haşim, Tanpınar, Necip Fazıl, Cahit Sıtkı, Asaf Hâlet, bir edebi grup olarak Yedi Meşaleciler üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuştur. Tezin üçüncü bölümünde de Saf Şiirin Unsurları, Saf Şiirin Tarifi, Ahmet Muhip Dıranas'ın Saf Şiir Anlayışı, buna bağlı şiirindeki değişmeleri ve sanatının değerini ortaya koymak için "Beş Mevsim" adlı kitapta bulunan 16 şiirinin "Şiirimizin Dört Ahmedi" ve "Şiirler" kitabındaki biçimleriyle karşılaştırılarak aralarındaki farklılıklar tespit edilmiştir. Bu farklılıklar neticesinde şiirlerin son halindeki "değişen, eklenen, çıkarılan" kelime-kelime grupları ve mısralar üzerinde durularak Saf Şiirin en çok önem verdiği Şiir İşçiliği/Mükemmeliyet Fikri bağlamında şiirler değerlendirilmiş ve yeni tespitlerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Saf Şiir Anlayışı, Saf Şiir, Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri, Ahmet Muhip Dıranas'ta Saf Şiir Anlayışı.
Melih Cevdet Anday ve Nima Yuşic'in şiirlerinde mitoloji
Mitler genellikle dünyanın kökenini, tanrıların, semavi varlıkların, hayvanların, insanların yaratılışının, gelenek ve göreneklerin tarihini anlatan sembollerle dolu hikâyelerdir ve hemen hemen tüm kültürlerde vardır. Karmaşık bir olgu olarak mit, farklı yönleriyle incelenmiş ve çoklu doğası nedeniyle birçok eser ve şiire model olmuştur. Bu tezde Türk, İran ve Yunan mitolojilerinin motif ve izlerini modern Türk ve İran şiirinde inceleyerek görünüm ve kullanma biçimleri ve aynı zamanda bu hikâye ve motiflerin şairin yaşadığı dönemin toplumsal, siyasal ve kültürel koşullarına nasıl işaret ettiği araştıralacaktır. Böylelikle kolektiv bir bilinç ve hayal olan mitoloji, hikâyeleri modern çağa bağlanarak modern sorunlara, modern insana kimlik bilinci, gelenek ve tarih duyarlılığı kazandıracaktır. Tezde öncelikle mitolojinin insanlık tarihindeki değerine ve toplumların felsefe ve düşünce tarzına nasıl etki ettiğini beyân ederek edebiyattaki konum ve önemine ve şiirde nasıl yer edindiğine değinilecektir. Modern Türk şiirinde mitolojiyi geniş bir yelpazede şiire dahil eden Melih Cevdet Anday'ın şiirlerinde mitlerin görününmünün arka planı, mitler ve mitlerden kaynaklanan motifler incelenecektir. Bunun yanı sıra İran modern şiirinin yeni biçiminin kurucusu olan Nima Yuşic'in şiirlerindeki mitik düşünsel temel ile mitolojinin tezahürü araştırılacaktır. İki şairin şiirlerindeki mitik zaman ve doğa algısını irdeledikten sonra mitik figürlere değinilecektir. Böylece her iki milletin ortak bilinç ve kültürü mitler aracılığıyla tespit edilerek çeşitlilikleri de ortaya koyulacaktır.
19. yüzyıl Türk şiirinde hayvanlar (1859-1910)
"19. Yüzyıl Türk Şiirinde Hayvanlar (1859-1910)" ismini taşıyan bu tezde yenileşme dönemini kapsayan 1859-1910 yılları arasında yer alan seçilmiş yazarlar ve seçilmiş şiirlerden hareketle dönemden döneme sanatçıdan sanatçıya değişen hayvan imgelemi, yorumu ve kullanımı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada 19. yüzyıl Türk şiirinde adı geçen hayvanların, hangi nitelikleriyle ele alındıklarını belirlemek amaçlanmıştır. 1859-1910 yılları arasında Tanzimat, Ara Nesil ve Servet-i Fünûn dönemi yazarlarının şiir kitapları incelenmiştir. Çalışmada belirtilen dönem aralığında yer alan seçilmiş sanatçıların şiir kitaplarında geçen hayvanlar olabildiğince tespit edilmiştir. Bu aşamada hayvanların açık isimle geçmesi esas alınmıştır. Tespit edilen hayvan isimleri mitolojik hayvanlar dışarda bırakılarak taksonomi esas alınarak tasnif edilmiştir. Hayvan isimlerinin geçtiği şiirler yakından okuma yöntemiyle ele alınmıştır. Tez giriş ve sonuç bölümleri dışında taksonomiye dayalı olarak dört bölümden oluşmaktadır. Hayvanların fiziksel özellikleri, beslenme ve üreme şekilleri, göç alışkanlıkları, doğal yaşam alanları ve yuva şekilleri, insanlarla olan ilişkilerine dair bilgilere yer verilmiştir. Tezin 1. Bölümünde Kuşlar genel başlığı altında Türk şiirinde geçen kuş türleri ele alınmıştır. 2. Bölümde Memeliler genel başlığı altında tasnif edilmiş, 3. Bölümde Balıklar, Sürüngenler ve Böcekler ele alınmıştır. 4. Bölüm de Mitolojik Hayvanlara ayrılmıştır. Bu genel başlıklar altında hayvanların sosyal kültürel durumlara ilişkin konumları, mitolojiler ve ilahi dinlerdeki yerleri işaret edilmiş, yer yer Halk şiiri ve Divan şiiri geleneğindeki izlerine değinilmiş dolaysıyla bu dönem Türk şiirindeki yansımaları da gösterilmiştir. 19. yüzyıl Türk Hayvanların mecaz, sembolik, alegorik ve romantik tabiat algısına ve gerçek tabiat algısına bağlı olarak hayvanların kullanıldığı görülmüştür. Modern şiirde yaşanan değişimler, çalışmamızın konusu olan şiirlerde kullanılan hayvanlar üzerinden ortaya konmuştur.
Ataol Behramoğlu hayatı ve şiiri
1960'tan itibaren şiirlerini yayınlamaya başlayan A. Behramoğlu, son dönem edebiyat hayatımızın önde gelen şairlerindendir. İlk şiir kitabı 1965 yılında basılan Bir Ermeni General'dir. Son şiir kitabı ise ellinci sanat yılı adına yayınladığı Yarım Yüzyıldan Şiirler'dir. Bu çalışmada Ataol Behramoğlu'nun, şiirini merkez alarak hayatını inceledik. Bu yapılırken, hayat ile birlikte şiirinin de gelişme evrelerini göstermeye çalıştık. Açıklayıcı ve tamamlayıcı özelliği varsa şiir dışındaki eserlerine de temas ettik. Eseri Giriş'ten sonra altı bölüm üzerine kurduk. Önsöz'de ne yapmak istediğimizi, sonuç bölümünde de yaptıklarımızı anlattık. Eserin amacı Ataol Behramoğlu 'nun mümkün olduğunca tam bir biyografisini ortaya koymak olmuştur. Anahtar Kelimeler: Ataol Behramoğlu, Avrupa, Şiir, Fikir, Eylem
Cemal Süreya' nın şiirlerinde kelime grupları
İnsanlar dil aracılığı ile yazılı veya sözlü olarak sağlıklı bir iletişim kurabilmektedir. Bu sağlıklı iletişimin oluşmasında ise kelimelerin büyük bir önemi vardır. Bazen tek bir kelimeyle anlatamadığımız durumları birden çok kelimeyle anlatmak isteriz ve böyle durumlarda da kelime gruplarına başvururuz. Bu çalışmamızda Cemal Süreya'nın "Sevda Sözleri" adlı şiir kitabındaki kelime grupları incelenmiştir. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Cemal Süreya'nın Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde "Kelime Grupları" hakkında araştırmacıların görüşleri açıklanmış ve görüş farklılıkları ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde şiirlerdeki kelime grupları sınıflandırılmış ve çözümlemeleri yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise Sevda Sözleri kitabındaki şiirler dizeleriyle beraber numaralandırılmış bir şekilde yer almıştır. Örneğin; on ikinci şiirin üçüncü dizesi "12.3." şeklinde gösterilerek her şiirin her dizesinin rahatça tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın "Kelime Grupları" ile ilgili incelemelere katkıda bulunması amaçlanmıştır.
Âşık Deryâmî'nin şiirlerinin eleştiri açısından incelenmesi
Âşık Deryâmî son dönem âşıklarımızdan biridir. Halkın içinden çıkmış ve bu halkın kültürüyle yoğrulmuştur. Hayatının büyük bir kısmını şiire adamış, pek çok maddi ve manevi sıkıntılar çekmiştir. Çok büyük bir âşık olmasına rağmen maalesef hayatında hak ettiği ilgiyi görememiştir. Bu çalışmanın içerisinde eleştirinin tanımı, tarihi gelişimi, edebiyatımızdaki gelişimi, sanatçının hayatı ve şiirlerinin eleştiri açısından incelenmesi şeklinde başlıklar yer almaktadır. Deryâmî şiirlerinde, toplumun ve devlet kurumlarının aksayan taraflarını, insanların kötü alışkanlıklarını, ekonomik sıkıntıları, sevgilinin vefasızlığı vb. durumları eleştirmiştir. Şâir bazı şiirlerinde ağır eleştiriler yapmıştır. Şiirlerinde hakarete, hatta küfre varan eleştirileri görmekteyiz. Âşık, şiirlerinde ironiyi de sıkça kullanmıştır. Çalışmamızın aynı zamanda halk kültürümüzün yapı taşlarından biri olan âşıklık geleneğinin gelecek kuşaklara aktarılması konusunda da araştırmacılara yardımcı olacağı kanaatindeyiz. Prof. Dr. Halil Açıkgöz'ün eseri, kapsamlı bir çalışma olduğundan tezde en fazla faydalanılan kaynaktır. Bunun yanında, tezlerden, halk edebiyatıyla ilgili eserlerden, makalelerden, süreli yayınlardan yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Âşık, Deryâmî, Eleştiri, Halk Edebiyatı.
Attilâ İlhan'ın şiir kitaplarında kelime grupları
Dil bir milletin en önemli, en temel öğelerindendir. Her dil ortaya çıktığı kültür çemberinde gelişir ve varlığını sürdürür. Buna bağlı olarak da her dil kendisine ait anlamsal ve yapısal özellikler gösterir. Türkçe bu bağlamda ele alındığında anlam zenginliklerini içinde barındıran ve çok yönlü bir dil olarak tanımlanmalıdır. Sondan eklemeli dillerden olan Türkçe, en küçük birimi olan seslerin bir araya getirdiği sözcüklerden ve bu sözcüklerin anlam birlikleri ile oluşan cümlelerden meydana gelir. İşte bu bağlamda anlam birlikleri bir cümlenin adeta iskeletini oluşturmaları bakımından önemlidir. Çeşitli eklerle ya da anlamsal ilişkilerle ortaya çıkan bu birlikler cümle içerisindeki kelime gruplarını oluştururlar; kendi içlerinde farklı işlevsel özelliklere sahip olan bu gruplar aynı zamanda ele alınan dil malzemesinin bağlamını ortaya çıkarmaları bakımından önemlidir. Çünkü ortaya konulan kelime grubunda yer alan sözcükler tek başlarına farklı bir görevdeyken ortaya çıkarılan kelime grubunda sözcüğün görevi değişebilmektedir. Bu da hem yapısal hem de anlamsal farklılıklara yol açmaktadır. Kelime gruplarının anlamı genişletmesi ve dil birliklerini farklı biçimlerde ortaya koyması bakımından özenle tespit edilerek gruplandırılması gerekliliği her metin için önem arz etmektedir. Bu çalışmada Cumhuriyet Dönemi şairlerinden Attilâ İlhan'ın Tutuklunun Günlüğü,Böyle Bir Sevmek, Elde Var Hüzün, Korkunun Krallığı, Ayrılık Sevdaya Dahil ve Kimi Sevsem Sensin adlı şiir kitaplarındaki kelime grupları incelenmiştir.
Ziya Osman Saba'nın şiirlerinde kelime grupları
Kelimeler anlatımın temelini oluşturur. Kelimeler kavramları bazı zamanlarda tam olarak tek başlarına karşılamayabilirler. Bu nedenle dil birlikleri, dilin belirli kuralları çerçevesinde yan yana gelerek kelime gruplarını oluşturur. Kelime grupları Türkçenin zenginliğini ortaya koymaktadır.Bu çalışmada öncelikle uzmanların kelime grupları hakkındaki görüşlerinden bahsedilmiş. Görüş farklılıkları ortaya konmuştur. Bu çalışmamızda Ziya Osman Saba'nın Cümlemiz adlı şiir kitabındaki kelime grupları incelenmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde yazarın hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde kelime gruplarının genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde şiirdeki kelime grupları tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Tasnifler yapılırken şiirler numaralandırılmıştır. On altıncı şiirin yedinci mısrası numaralandırılarak gösterilmiştir. 16.7 şeklinde ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ziya Osman Saba, Kelime Grupları, Dil.
Cemal Süreya'nın şiirlerinde toplumcu gerçekçi izler
Cemal Süreya, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli şairlerinden biridir. İkinci Yeni hareketi içinde yer alan ve Türk şiirinin önemli sanatçılarından olan Cemal Süreya'nın şiirlerindeki toplumcu izleri aydınlatmak ve tahlil etmek bu çalışmanın temel amacıdır. Bu bağlamda, sanatçının 1958 ile 1988 yılları arasında yayımladığı Üvercinka (1958), Göçebe (1955), Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973), Uçurumda Açan (1984), Sıcak Nal (1988) ve Güz Bitiği (1988) adlı şiir kitapları, bunların yanı sıra Günler (2018), Onüç Günün Mektupları (2018), Folklor Şiire Düşman (1992), Papirüs'ten Başyazılar (2015), Toplu Yazılar I (2018, Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar), Toplu Yazılar II (2016, Günübirlikler) ve söyleşi tarzında kaleme aldığı Güvercin Curnatası (2017) adlı eserleri de incelenmiştir. Bu incelemelerden hareketle, Cemal Süreya'nın şiirlerindeki toplumcu gerçekçi izler ortaya konmuştur. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Cemal Süreya'nın hayatı ve edebî kişiliği, ikinci bölümde İkinci Yeni şiiri, tarihçesi ve ikinci Yeni içinde Cemal Süreya; üçüncü bölümde gerçekçilik kavramından yola çıkarak toplumcu gerçekçilik anlatılmıştır Dördüncü bölümde ise şiirler tahlil edilerek bu şiirlerdeki toplumcu gerçekçi izler ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Cemal Süreya, İkinci Yeni şiiri, gerçekçilik, toplumcu gerçekçilik, şiir
Metin Altıok'un şiirlerinde kelime grupları
İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerinden biri kompleks dil kullanımı sayesinde daha gelişmiş bir iletişim yeteneğine sahip olmasıdır. Yazılı ve sözlü iletişimin sağlanmasına aracı olan dilin de kendi içinde bileşenleri mevcuttur. Bazı varlık ve kavramları karşılamak için bir kelimenin yetmediği durumlarda kelime gruplarından faydalanılır. Bu çalışmada, Metin Altıok'un tüm şiirlerinin bir derlemesi olan "Bir Acıya Kiracı" isimli eserin incelendiği bu çalışmada birinci bölümde şairin hayatı ve eserleri ile ilgili bilgiler verilmiş, ikinci bölümde ise konunun uzmanlarının kelime grupları hakkındaki görüşlerine değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, söz konusu kitabın ilk 226 şiirindeki kelime grupları incelenmiş ve sınıflandırmaları yapılmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise kitapta yer alan şiirler numaralandırılmış bir şekilde verilmiştir. Örneğin; yirmi dördüncü şiirin beşinci dizesi "24.5." şeklinde ifade edilmiş bu sayede her şiirin her dizesinin kolaylıkla bulunabilmesi amaçlanmıştır. Yaptığımız literatür araştırmasında, daha önce Metin Altıok'un şiirlerindeki kelime gruplarının incelenmediği görülmüş ve hem Metin Altıok ile ilgili hem de kelime grupları ile ilgili çalışmalara katkıda bulunmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Metin Altıok, Bir Acıya Kiracı, Kelime Grupları, Dil.
İkinci yeni şiirinde İstanbul
Türk şiirinin marjinal ve muhalif yapısıyla ön plana çıkan İkinci Yeni dönemi şiir anlayışı, farklı bakış açısına sahip şair kadrosu ile çeşitli konuları özgün yaklaşımlarla ele ve estetize ederek zengin imge ve hayaller eşliğinde okuyucuya ulaştıran bu poetik arkın şiirlerde kullandığı mekanın, tabî güzelliği, stratejik konumu, çok kültürlü tarihî yapısı ile İstanbul olması, dizelere derinlik katarken şiirlere estetik değer kazandırmaktadır.
Aşık Veysel'in şiirlerinin söz dizimi ve sözlük çalışması
İnsanlar arasında doğal bir vasıta görevi teşkil eden dilin bir milletin tarihi, birliği ve devamlılığı noktasındaki yeri yadsınamaz. Bir toplumun Edebiyatının gelişmişliği de yine o toplumun dilinin gelişmişliğiyle doğru orantılıdır. 2500 yıllık tarihi olan Türk milleti tarih boyunca farklı coğrafyalarda hüküm sürmüş ve dili de bu nisbetle zenginlikler kazanarak gelişmiş ve önemli bir edebi dil olarak hak ettiği yeri almıştır. Türk dili ilk edebi eserlerini sözlü geleneği vasıtasıyla vermiş ve takip eden yüzyıllarda farklı coğrafyalarda, farklı kollardan gelişimini sürdürmüştür. Sözlü geleneğin ürünü olan koşuk, sagu gibi türler kopuz adı verilen çalgı aletiyle ozanlar tarafından icra edilmiştir. Cumhuriyet Türkiye'sinde Halk Edebiyatı yeniden bir canlanma ve hak ettiği değeri görme süreci yaşarken Âşık Veysel kendini bu sürecin göbeğinde bulmuştur. Yüksek Lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmamızda Âşık Veysel'in ölümünden yıllar sonra toplanan ve bütün şiirlerini içinde barındıran İnkılâp Yayınevi'nden çıkmış Dostlar Beni Hatırlasın adlı şiir kitabında şairin kendisine ait 157 adet şiiri incelenmiştir. Çalışmada bir Âşık Veysel sözlüğü vücuda getirilmiş olup kelimelerin sıklık dizini de sözlük içinde belirtilmiş bulunmaktadır. Bununla birlikte şairin kullandığı kelime grupları belirlenerek söz varlığı bağlamında incelenmiştir. Şairin söz varlığı incelenirken ana başlıklar ve alt başlıklar şeklinde sınıflandırma yöntemi tercih edilmiştir. Zengin bir kelime hazinesine sahip olan Âşık Veysel'in şiirlerinden hareketle edebî kimliği tahlil ve izah edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelime grupları, sözlük, dizin, Âşık Veysel
Mektup, mülakat, kartpostalları ile Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı
Modern Türk edebiyatının şairlerinden olan Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı, 19.asrın sonlarına doğru dünyaya gözlerini açmış; biri ışığın yükseldiği Doğu'dan, diğeri ise değişimin, özgürlüğün sesi Batı'dan gelerek modern zamanların başkenti İstanbul'u kendilerine yurt edinmişlerdir. Çocukluklarının ufku geniş dünyasını, doğdukları memleketlerinden taşıyarak gelen bu iki isim, zaman içinde yaşamın kendilerine hissettirdiklerini, düşüncelerini, anlayışlarını, deneyimlerini yazın dünyasına aktarmışlardır. Osmanlı İmparatorluğu'nun "Dağılma Dönemi"nin yenilgilerini önlemek için yaptığı modernleşme hareketleri yeterli olmamış, otoriteye karşı çıkan isyanlar devletin dağılmasını önleyememiştir. Dünyanın kaosa sürüklendiği 19. ve 20.asır uzun savaş yıllarının yaşandığı, devletlerin bağımsızlık, güç mücadelesi verdiği zorlu yıllardır. Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı, bu şiddet içinde geçen, yokluklarla dolu savaş yıllarının sanatçılarıdır. Bir taraftan çağdaşları gibi yaşadıkları sürecin zorluklarını yenebilmek için uğraşırken diğer taraftan ayrıca sanat için mücadele ederek Türk şiirini çağdaş normlara taşımak istemişler, gereğini yerine getirmişlerdir. Özverili çalışmalarıyla eriştikleri düzlemde, Modern Türk şiirinin kurucu iki şairi olarak kabul edilmişlerdir. 19. asır sonu ile 20. asrın başlarında Türk edebiyatının gelişmesi için pek çok edebiyatçı gayret gösterirken neden bu iki ismin moderni kurgulayabildikleri, hangi şartlar içinde bu başarıyı yakalayabildikleri, ekolleriyle çağdaşlarını ve sonraki nesli nasıl etkileyebildiklerini anlayabilmek önemli bir konudur. Doğum tarihlerine göre bu çalışma ile Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı arasında yüz yılı aşan bir zaman farkı vardır. Bu çalışmada mektup, mülakat ve kartpostalların seçilmesinin sebebi ikisinin de bir başkasına yapılan özel, istemli anlatımlar olmasıdır. Bu sayede kendilerinin hem yazılı hem de sözlü anlatımlarına erişme imkânı doğmuştur. Belgelerdeki anlatımlar tamamen kendi duygu ve düşüncelerini içermekte olduğu için başkalarının öznel yorumlarından uzaktır. Çalışılan mektup, mülakat ve kartpostalların tümü, tarih sırasıyla dizilmiş olduğu için bu iki ismin yaşamları içindeki değişimleri, çeşitli boyutlarıyla gözlemlemek mümkün olabilmiştir. Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı'nın mektupları, mülakatları, kartpostalları kullanılarak onların biyografik özelliklerinin önemli bir kısmına bu çalışmayla ulaşılmış, yaşam özellikleri, kişilikleri, duyuş ve görüşleriyle modern Türk edebiyatını nasıl kurguladıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı, modern, şair, şiir, yazar, nesir, mektup, mülakat, söyleşi, röportaj, kartpostal, telgraf, iletişim, biyografi, biyografik, portre, öğretici metinler, gazete, dergi, edebi mektuplar, Türk edebiyatı
Asaf Hâlet Çelebi'nin şiirlerinde varlık, yokluk ve benlik
Asaf Hâlet Çelebi'nin şiirleri genellikle mistisizm bağlamında ele alınmıştır. Bu bakış açısı kabul edilebilir olmakla birlikte, onun şiirlerini farklı bir açıdan değerlendirmek de mümkündür. Bu amaç doğrultusunda, tasavvufi ve mistik unsurların öne çıktığı bu şiirleri anlamlandırmak için şu iki soru sorulabilir: Bu şiirlerde nasıl bir mistisizm vardır? Tasavvuf ve mistisizm ile ilişkili şiirlerde başka hangi mevzular öne çıkar? Bu soruları tartışmaya açmak İslam tasavvufu ve Budizm'e ait belirli konuları incelemeyi gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, zikredilen iki gelenek bağlamında incelenen mistik unsurlarla dünyevi imajlar arasındaki ilişki metin merkezli bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Çelebi'nin mistisizm temalı şiirlerindeki dünyevilik ele alınmış; bu şiirler her ne kadar mistik bir bağlamda yazılmış olsalar da, onların dünyevi bir bakış açısını da kendiliğinden ihtiva ettiği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Varlık, Yokluk, Benlik, Mistiszm, Dünyevilik
Yönelişler dergisinde şiir ve poetika
Yönelişler, 1981'den 1990'a dek aralıklarla toplamda 53 sayı yayımlanmış bir edebiyat dergisidir. Dergide yayımlanan şiir üzerine metinlerde 1970 Kuşağı şairlerinin epik şiirine karşılık lirik şiiri savunan ve şiirde ideolojilerin yer almasına olumsuz yaklaşan bir tavır geliştirilmiştir. Bu çalışmada, derginin söz konusu tutumunun da ideolojik bir içeriğe sahip olabileceği göz önünde bulundurulmuştur. Dergide yayımlanan poetik metinlerde sıkça vurgulanan imge, gelenek ve metafizik kavramlarından hareketle dergide yer verilen şiirlerin incelemesi yapılmıştır. Bu incelemelerin ışığında, söz konusu kavramların ele alınışında ve dergide yayımlanan şiirlerin arka planında bir ideolojik perspektifin bulunduğu kanıtlanmaya çalışılmıştır.
Behçet Necatigil'in eserlerinde korku ve kaygı
Cumhuriyet devri şairlerinden olan Behçet Necatigil eserlerinde korku, kaygı, tedirginlik, endişe gibi temalara sık sık yer vermiştir. Korku perspektifiyle onun eserlerini incelemek, eserleri hakkındaki tartışmalara yeni bir bakış açısı kazandırabilir. Bunun yanı sıra onun eserlerinde gizli, kapalı olan anlamlar yeniden yorumlanıp onun yazma eyleminin temeli hakkında düşünülebilir. Bu çalışmada, böyle bir hedefle yola çıkılarak onun eserleri korku perspektifiyle incelenmiştir. Bunun sonucunda Necatigil'in eserlerinde sık sık tartışılan gelenek, modern yönünün aslında bütün insanlarda ortak bir duygu olan "korku" sentezine dayandığı görülmüştür. Korku temasıyla onun şiirlerini analiz etmek, psikoloji, felsefe, din gibi çeşitli disiplinleri incelemeyi de beraberinde getirir. Bununla beraber onun eserleri incelendiğinde eserlerinin çeşitli disiplinlerin derinliğini taşıdığı da görülmüştür. Bütün bunların sonucunda korkunun Necatigil'in eserlerinde bir merkez noktası olduğu ve böyle bir merkezle eserlerinin yeni anlamlar kazandığı söylenebilir. Korku odağıyla onun eserlerini incelemek bütün bunların yanı sıra ondaki yazma fikri üzerine de yeni şeyler ortaya koymayı beraberinde getirecektir.
İkinci yeni şiirinde folklor
Bu çalışma, İkinci Yeni şiiri - folklor ilişkisine odaklanmaktadır. İkinci Yeni şiir atılımının öncü ozanlarının, özellikle 1960'lı yıllar ve sonrasındaki şiir evrelerinde, dönemin kimi gazete ve edebiyat dergilerinde kaleme aldıkları poetik metinler, söyleşi, soruşturma cevapları, açıkoturumlar vb. yerlerdeki görüşlerinde geleneğe ve özellikle folklora, Halk şiirine dair sıkça açıklamalar yaptıkları, bu çerçevedeki sorulara cevaplar verdikleri görülmektedir. Burada hareketin öncü isimlerinin, şiir sanatlarının bu evresinde folkloru, 1950'li yıllardaki başlangıç ilkelerinden daha farklı, hatta tersi istikamette ele aldıkları dikkat çeker. Folklor bu dönemden sonra, bu modern şairlerin nezdinde ulusal bir öz, miras ve yerli bir şiir verimine paralel çizgide değerlendirilmeye ve belirli ölçülerde şiirlerinde kullanılmaya başlanır. Bu çalışmada, İkinci Yeni ve folklor arasındaki bu oldukça çeşitli ve bazen de çelişkili etkileşimi irtibatlandırmak ve arka planda sebeplerinin neler olabileceğini saptamayı hedefledik. Folklorun, modern şiirimiz için kaçınılması gereken bir tehlike olup olmadığını irdeledik. Bu çözümleme için de, İkinci Yeni şairlerinin geleneğe ve özellikle folklora ilişkin başlangıçtaki yazılarıyla, daha sonraki evrelerde yazdıkları yazılar arasında karşılaştırmalı ve bütünlüklü bir çalışmayı uygun gördük. Ek olarak, İkinci Yeni şairlerinin bu çerçevedeki fikirlerini kendi şiirleri üzerinde de somut bir biçimde tespit etmeye çalıştık. Anahtar Kelimeler: Folklor, İkinci Yeni, modern şiir, halk şiiri, gelenek
Türkçeden Arapçaya şiir çevirisi: İstiklal Marşı örneği
توردُ هذه الدّراسة توضيحًا لمفهوم التّرجمة من حيث اللّغة، والاصطلاح، وبعد سرد أنواع التّرجمة تتناول الرّسالة مواضيع في الأدب، كتقسيمات الشّعر العربيّ من حيث النّوع (الشّعر العمودي، والشّعر الحر). ثم تسعى الدّراسة من النّاحية الأخرى إلى تسليط الضّوء على الشّعر، وأنواعه في اللّغة التّركيّة، في محاولة لفهم آليّات الأدب، وأغراض استخدامه في مواضع مختلفة، وتركّز الدّراسة على إمكانيّة ترجمة شعر من لغة إلى أخرى، ثم تنتقل الدّراسة إلى موضوعها الأساس، وهو ترجمة النّشيد الوطنيّ التّركيّ، بعد تقديم معلومات عن سيرة كاتب هذا الشّعر (الشّاعر التّركيّ محمد عاكف أرصوي)، وأهم مراحل حياته، الأمر الذي يجعل القارئ يفهم طبيعة مؤلّف هذا الشّعر، والجوّ الذي تمّ نظم شعره فيه، ثمّ تشرح الدّراسة سبب أهميّة هذا الشّعر لدى الشّعب التّركيّ، وامتداده من الماضي إلى الحاضر. وتتناول الدّراسة بطريقة منهجيّة نقديّة أهمّ ترجمات هذا الشّعر التي قام بها المترجمون والشّعراء من الأتراك والعرب، وتسعى إلى تقديم شرحٍ وافٍ للنّشيد الوطنيّ التّركيّ، رامية إلى تزويد القارئ العربيّ بمكوّنات هذا الشّعر، ودوافع نظمه، وأسباب أهميته، وشرح ما فيه من المعاني، والأحداث استنادًا إلى أبحاث الأدباء دراساتهم بالإضافة إلى الجهود البحثية للباحثين والمؤرّخين الأتراك في هذا الحقل. وتهدف الدّراسة في نهاية الأمر إلى أن تكون قد وضعت بين يدي الشّعراء العرب، ممن لا يتقنون التّركيّة، فرصة نظم شعر في مستوى يليق بالنّشيد الوطنيّ التّركيّ، يُعتبر ترجمة إبداعيّة له، وذلك ضمن مشروع كبير تؤسس هذه الدّراسة له وتقترحه.