Memlûk furûsiyye sanatındaki harb aletlerinde neft ve barut uygulamaları

Bu tez, Memlûk Devleti dönemine ait furûsiyye literatüründe yer alan yanıcı ve yakıcı aletlerin teknik yapılarını ve kullanım alanlarını incelemektedir. İncelenen bu araçlar, neft, barut ve çeşitli yağların belirli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen bileşiklerden üretilip, savaş teknolojisinin bir parçası olarak özellikle askerî çatışmalarda kullanılmışlardır. Savaşlarda kullanılan teknolojik aletler, savaşların seyrini ve sonuçlarını doğrudan etkilemekte, yeni icat edilen her silah, savaş stratejilerinde önemli değişikliklere yol açmaktadır. Ateşin savaş alanında kullanımı hem psikolojik korku yaratması hem de yıkıcı gücü nedeniyle tercih edilmiştir. Bu bağlamda neft ve barut gibi malzemeler, savaşların gidişatını değiştiren temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Memlûk Devleti zamanında telif edilen furûsiyye eserleri yanıcı ve yakıcı aletlerden bahsetmektedir. Furûsiyye eserlerinin yazımına özellikle Abbâsîler zamanında ciddi anlamda başlanılmış ve en yoğun olarak ise Haçlı ve Moğol saldırıları sonrası telif edilmiştir. Bu eserlerde askerî binicilik yanında kara ve deniz savaşlarında kullanılan ve oldukça etkili olan yanıcı ve yakıcı aletlerden bahsedilmektedir. Barut, neft, zamk, reçine gibi maddeler hazırlanarak elde edilen silahları nasıl hazırlanacağı dönemin askerî uzmanlarınca yazıya geçirilmiştir. Hasan er-Rammâh, Muhammed bin Menglî, Erenbuğa ez-Zerdkâş, bu yüzyıllarda önde gelen askeri uzmanlardı. Barut ve neft kullanılarak hazırlanan oklar, mızraklar, torpidolar, ḳıdr adı verilen kaplar,yangın çıkaran şişeler, debbûslar hazırlanan aletlerin bazılarıdır. Bu aletlerin kullanımı ile ilgili tarihi kayıtlar, şiirler ve arkeolojik kanıtlar bulunmaktadır. Elinizdeki çalışma, bu bilgilerden yola çıkarak Memlûk döneminde savaş teknolojisinin gelişiminde yanıcı ve yakıcı aletlerin işlevini ortaya koymayı, furûsiyye literatürünün askerî bilgi aktarımı açısından taşıdığı önemi açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Memlûkler, Furûsiyye, Barut, Neft