Mersin liman bölgesi kıyısal alanında katı atık karakterizasyonu ve mikroplastik kirliliği

Tez kapsamında çöp kutuları dışında çevreye atılmış halde bulunan karasal atıklar ile deniz yüzeyinde bulunan deniz çöplerinin miktar ve karakterizasyonu mevsimsel olarak çalışılmıştır. Aynı zamanda deniz yüzeyinden alınan numunelerde mikroplastiklerin sayı, boyut ve renk analizleri yapılmıştır. Çalışma Mersin İli Liman bölgesi ve bölgeyi çevreleyen Atatürk Parkı ile Çamlıbel Balıkçı Barınağı'nda 2021-2022 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Atatürk Parkı'nda yaz mevsiminde ortalama 466 kg/gün, sonbahar mevsiminde ortalama 187 kg/gün, kış mevsiminde ortalama 153 kg/gün ve ilkbahar mevsiminde ortalama 86 kg/gün karasal atık toplanmıştır. Katı atık kirliliğinin mevsimsel olarak sırası ile yaz>sonbahar>kış>ilkbahar şeklinde olduğu ve atıkların % 44,9'unun geri dönüştürebilir atık, % 53,8'inin kompostlanabilir atık ve %1,4'inin diğer atıklardan oluştuğu bulunmuştur. Bu alanda kirliliğin ana kaynağının mutfak atıkları (37683 kg/yıl) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Atatürk Parkı'nda bir yılda oluşabilecek oransal karasal atık miktarı 81273 kg olarak hesaplanmıştır. Çamlıbel Balıkçı Barınağı'nda yaz mevsiminde ortalama 30 kg/gün, sonbahar mevsiminde 34 kg/gün, kış mevsiminde 14 kg/gün ve ilkbahar mevsiminde 12 kg/gün karasal atık toplanmıştır. Yıl boyunca cam atığının 2163 kg, park, bahçe ve ahşap atıklarının 1946 kg ve mutfak atıklarının 1541 kg olabileceği hesaplanmıştır. Katı atık kirliliğinin mevsimsel olarak sonbahar>yaz>kış>ilkbahar şeklinde olduğu ve atıkların % 56,2'sinin geri dönüştürebilir atık, % 42,3'ünün kompostlanabilir atık ve % 1,1'inin diğer atıklardan oluştuğu bulunmuştur. Bu alanda bir yılda oluşabilecek oransal karasal atık miktarı 8235 kg olarak hesaplanmıştır. Tez çalışması boyunca karasal alanda yapılan çalışmalar Atatürk Parkı'nda toplanan katı atık miktarının 0,437 kg/m2.yıl ve Çamlıbel Balıkçı Barınağı'nda toplanan atık miktarının 0,475 kg/m2.yıl olduğunu göstermiştir. Karasal alan bir bütün olarak değerlendirildiğinde bu miktarın 0,440 kg/m2.yıl olduğu tespit edilmiştir. Atatürk Parkı'nda alan kullanımının yoğun olmasından dolayı mutfak atıklarının yaz mevsiminde ve Çamlıbel Balıkçı Barınağı'nda balıkçılık faaliyetlerinin başladığı sonbahar mevsiminde cam atıklarının en yüksek seviyeye ulaştığı görülmüştür. Birbirlerine komşu iki alan olmasına rağmen mevsimsel atık miktarlarında oransal farkların oluşması alanların kullanım şeklinden, kullanıcıların sosyo-ekonomik yapıları ile alışkanlıklarından kaynakladığı fikrini güçlendirmiştir. Mersin Limanı'nda deniz yüzeyinde toplanan atıkların % 85,03 oranında geri dönüştürülebilir atık, % 13,91 oranında kompostlanabilir atık ve %1,1 oranında ise diğer atık olduğu tespit edilmiştir. En yüksek atık miktarının 573,3 kg/yıl ile plastik atık türü olduğu belirlenmiştir. Çalışılan alanda herhangi bir tarımsal aktivite olmamasına rağmen park bahçe atıklarının en yüksek seviyeye ulaşması özellikle Ekim ve Kasım aylarında artan tarımsal faaliyetler sonucu ortaya çıkan atıkların rüzgâr ve yağışlarla Liman Bölgesine taşındığını göstermiştir. Bununla beraber, denizel ortamdan toplanan atık miktarının yağışların en yüksek olduğu sonbahar ve kış mevsimlerinde yaz mevsimine göre daha düşük olması denizel alanın sıklıkla ve yoğun şekilde kullanılan karasal alanlardan etkilendiğini göstermiştir. Mersin Liman Bölgesi'nde deniz yüzeyinde tespit edilen 1464 adet/m2.yıl mikroplastiğin %74,32'sinin siyah renkte ve ortalama uzunluğun 746,15 μm olduğu bulunmuştur. En yüksek mikroplastik sayısına yağışların en yüksek olduğu kış mevsiminde ulaşılmıştır. Sonuç olarak, mevsimlere bağlı katı atık miktarının gerek karasal alanlarda ve gerekse de denizel ortamda benzer eğilime sahip olması kirlenmenin karasal kaynaklı olduğunu göstermiştir. Kaynağından bağımsız olarak deniz çöpü çevresel, ekonomik, sağlık ve estetik açıdan yarattığı etkiler ile küresel bir sorundur. En önemli nedenleri katı atık yönetiminin yeterince yapılmaması, altyapı eksikliği, çeşitli insan faaliyetleri ile eğitim, farkındalık ve önlemlerin yeterli olmaması olarak değerlendirilmiştir.