Merzifon Amerikan Koleji'nin incelenmesi

Çalışma kapsamında, yabancı ülkeler tarafından Türkiye'de yapılan eğitim yapıları incelenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nda kapitülasyonların da etkisiyle yabancı devletlerin açtığı eğitim yapıları ve yürüttüğü eğitim faaliyetleri 18. ve 19. yy arasında büyük bir hız kazanmıştır. Yabancı ülkelerin Türk toprakları üzerinde yaptıkları bu eğitim yapılarından en önemli olanları kuşkusuz Amerika Birleşik Devletleri'ne ait olan eğitim yapılarıdır. Bu yapıların sayısının 400'e ulaştığı çeşitli kaynaklarda belirtilmiştir. Hem sayıca çok olup çevrede yaşayan halkı etkilemesi hem de Türk Tarihi'nde önemli olaylara ev sahipliği yapması açısından bu eğitim yapılarının tarihi, kültürel ve sosyal anlamda belge niteliği taşıdığı düşünülmektedir. Amerikan okulları adı altında toplanan eğitim yapıları hemen hemen tüm Anadolu'ya yayılmıştır. Amerikan okulların bazıları günümüzde İstanbul, İzmir gibi büyük ve önemli şehirlerimizde hala varlıklarını sürdürmektedirler. Bu nedenle Anadolu'da yer alan Amerikan okulları incelenmiştir. Bu durum göz önüne alındığında tarihimizi etkileyen bu eğitim yapıların incelenmesi önem taşımaktadır. Karadeniz kıyılarımıza geçişi sağlayan ve bir köprü niteliğinde olan Merzifon şehri Amerikalılar tarafından büyük ilgi görmüştür. Tarihi çok eskilere dayanan şehir, nüfus yapısı ve konumu itibariyle Amerikan Koleji'nin kurulması için elverişli bir merkezdir. Şehirde 1800'lü yıllarda çalışmalara başlanmış ve 1860 yılında bir Amerikan Koleji kurulmuştur. Bu tarihten itibaren Merzifon, Amerikan Koleji'ne uzun yıllar ev sahipliği yapmıştır. Anadolu şehirlerinden birisi olan Merzifon zengin bir kültür mirasına sahiptir. Bu kültürel çeşitliliğin içerisinde bulunan Merzifon Amerikan Koleji bir kampüs niteliğindedir. Şehrin eğitim yapısı ve şehirde yürütülen sağlık çalışmaları Amerikan Koleji tarafından büyük ölçüde etkilenmiştir. Bu kolej eğitim faaliyetlerinin yanı sıra Kurtuluş Savaşı Dönemi'nde ve Cumhuriyet Dönemi'nde farklı fonksiyonlar yüklenerek uzun yıllar kullanılmıştır. Günümüzde ise Merzifon Amerikan Koleji, Anadolu Koleji adı altında Selanik'te eğitim çalışmalarına devam etmektedir. Geçmişe ışık tutan bu yapıların tarihinin geleceğe aktarılması ve Amerikan kolejlerinin ideolojilerinin anlaşılabilmesi için koruma çalışmalarının tüm yapıları kapsayacak şekilde yapılmaması bir sorun oluşturmaktadır. Bu yaklaşım doğrultusunda yapıların geçmiş durumlarının yansıtılması ve farklı kurumlar tarafından kullanılan bu yapıların ayrı yapılar olmadığı, Amerikan Koleji çatısı altında toplandığı açıkça belirtilmelidir. Çalışma bu kurumların amaçlarını ortaya koyacak şekilde; yürütülen faaliyetler, kurumların tarihi durumları, kullanım amaçları ve ideolojilerinin mimariye olan yansımaları ele alınarak yapılmıştır ve bütüncül bir koruma fikri öne sürmektedir.