Mesleki eğitimde Avrupa Kredi Transfer Sistemi (ECVET) bağlamında mesleki ve teknik eğitimin yeniden yapılandırılması: Bir model önerisi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de mesleki ve teknik (MTE) ortaöğretim sisteminde kullanılabilecek örgün, yaygın ve serbest öğrenmeyi bir bütünlük içerisinde ele alan Avrupa Mesleki Eğitimde Kredi Transfer Sistemi (ECVET) ile uyumlu bir model geliştirmektir. Araştırma kapsamında ortaya konan model; (1) ortaöğretim düzeyindeki mesleki eğitim kurumlarının vermiş oldukları sertifika, diploma ve belgelerin ECVET bağlamında tanınması, (2) mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının yönetsel yapısının ECVET'in uygulanmasına olanak tanıyacak şekilde esnek ve dinamik bir yapıya kavuşturulması, (3) mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında görev yapacak teknik öğretmenlerin yetiştirilmesi ve istihdamına ilişkin boyutları kapsamaktadır. Çalışmanın sorununu, mevcut durumda Türkiye'de mesleki ve teknik ortaöğretimin diploma temelli olması ve seviye tanımlayıcı göstergeler bulunmaması, mesleki eğitim veren kurumların Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) merkez teşkilatında farklı genel müdürlükler tarafından yönetilmesi ve bu kurumlarda istihdam edilen teknik öğretmenlerin yetiştirilmesi ve istihdamının yeterlik temelli olmamasıdır. Bu çalışma, mesleki ortaöğretimde kazanılan her düzeyde örgün, yaygın ve serbest öğrenmelerin belgelendirilmesi, bu kurumlarının yönetimi ve meslek dersi öğretmenlerinin yetiştirilmesi ve istihdamı konularıyla sınırlıdır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Avrupa Birliği'nin kuruluşundan itibaren eğitim ve mesleki eğitimi ilgilendiren yasal dokümanlar incelenmiş ve konuyla ilgili belli başlı antlaşmalara yer verilmiştir. AB eğitim politikaları, bu politikaları kuran antlaşmalardan başlanarak tarihsel gelişimi ile ele alınmıştır. Tarihsel olarak öncelikle Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu kuran Paris Antlaşması, Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu ve Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu kuran Roma Antlaşması, Maastricht Antlaşması'nda mesleki eğitim politikaları incelenmiştir. AB eğitim politikaları içerisinde önemli bir yere sahip olan Hayat Boyu Öğrenim (HBÖ) programları da bu bölümde değerlendirilmiştir. Yine aynı bölümde Türkiye mesleki eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması ve gerekçeleri üzerinde durularak AB üyesi Almanya ve Fransa'nın Avrupa Yeterlilik Çerçevesi'ne uyum düzeyleri örnek iki ülke ele alınarak sunulmuştur. İkinci bölümde AB uyum sürecinin Türkiye MTE sistemine etkileri incelenmiştir. Bunun yanı sıra daha önce adaylık sürecini başarıyla tamamlamış ve birliğe üye olmuş diğer ülkelerin eğitim sistemlerinin birlik politikalarından nasıl etkilendiği de bu bölümde ele alınmıştır. Türkiye'de MTE alanında adaylık sürecinde kurulan iki önemli kurum olan Türkiye Ulusal Ajansı ve Mesleki Yeterlilik Kurumu bu bölümünde incelenmiştir. Mesleki eğitim alanında daha önce Türkiye'de tanımlanmamış olan ulusal meslek standartları, sektör komiteleri, mesleki eğitimde belgelendirme ve sınav merkezleri de yine bu bölümde incelenmiştir. Bu bölümde son olarak AB mesleki eğitim politikaları içerisinde yer almış ECVET araçlarının kullanımını açıklamak ve özendirmek amacıyla hibe almaya değer bulunmuş projelerden örneklere de yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Avrupa Komisyonunun MTE'de kullanılmasını tavsiye ettiği ECVET, kavramsal çerçevede ele alınarak, beceri ve yeterlik aracı (EUROPASS), ECVET araçlarının örgün, yaygın ve serbest öğrenmede kullanımı, mesleki eğitimde Avrupa Yeterlilik Çerçevesi'nin (AYÇ) ve Avrupa Mesleki Eğitim Kalite Güvencesi Sistemi değerlendirilmiştir. AB, bilim ve teknoloji alanında diğer ülkelerle rekabet ederken nitelikli iş gücü yetiştirmenin önemini kavramış ve bu amaçla mesleki eğitimi ilgilendiren çeşitli politikalar geliştirmiştir. ECVET son yıllarda mesleki teknik eğitim alanında geliştirilen en önemli araçlardan biridir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ECVET araçlarının mesleki eğitimin örgün, yaygın ve serbest öğrenmelerinde kullanılabilmesi amacıyla bir model önerisi geliştirilmiştir. Geliştirilen bu model şu boyutlardan oluşmaktadır: 1. Boyut: ECVET bağlamında mesleki eğitimde belgelendirme ve sertifikalandırma modeli, 2. Boyut: ECVET bağlamında mesleki eğitimde yönetim modeli, 3. Boyut: Meslek okullarında meslek dersi öğretmeni yetiştirme ve istihdam modeli, Önerilen modelle bireylerin AB'de mesleki niteliklerini yükseltmek amacıyla esnek biçimde örgün ve yaygın öğrenme ile mesleki eğitim almasına ve serbest öğrenme ile kazanılan yeterliklerin tanınmasına, yeterliklerin biriktirilmesine ve taşınmasına olanak sağlanması hedeflenmiştir.