Meşrutiyet Döneminde Osmanlıcılık tartışmaları

1789 Fransız İhtilalinden sonra geliştiği tahmin edilen ve tüm zamanların en etkili siyasi ideolojisi olan Milliyetçilik, Avrupa'da ulus devletlerin ortaya çıkışında önemli bir adım olmuştur. Ulus devletlerin yükselişine yol açan milliyetçilik akımı, Osmanlı Devleti'nin dine dayalı "Millet Sistemi"ni tamamen saf dışı bırakmış, imparatorluk biçiminde örgütlenen devletin parçalanmasına sebep olmuştur. Bu amaçla, 19. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren ayrılıkçı hareketlerin görülmeye başlandığı Osmanlı Devleti'nde, dağılmayı engellemek amacıyla herhangi bir etnik ve dini ayrım gözetmeksizin bir "Osmanlı Üst Kimliği" yani "Osmanlılık" vücuda getirmek için çalışmalar başlatılmıştır. Çalışmamızın birinci ve ikinci bölümünde, Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e kadar ortaya koyduğu kimlik mücadelesi olan Osmanlıcılık ideolojisi hakkında kapsamlı bilgiler verilmekte, devlet adamları ve aydınların konuya ilişkin yaklaşımları ele alınmakta ve düşünceleri karşılaştırılmaktadır. Üçüncü ve dördüncü bölümde ise, Meşrutiyet dönemi Osmanlı Basını'nda bekâ meselesi haline gelen, bitmeyen, sonu gelmeyen, bir polemik konusu olan Osmanlıcılık fikri üzerine yapılan tartışmalar ele alınmış, yorumlanmıştır. Meşrutiyet dönemi basınında siyasetçiler ve aydın zümresi tarafından tartışılan, sonradan asker ve halk kitlelerinin de katıldığı Osmanlıcılık meselesinin bugüne dek yeterince aydınlatılamamış olması bu çalışmayı cazip kılmaktadır. Osmanlıcılık özelinde, Meşrutiyet dönemi basın materyalleri taranarak ortaya çıkarılan bu çalışma sayesinde, Osmanlı Devleti'ni parçalanmaktan kurtarmak için fikir adamlarının verdikleri takdire şayan kalem mücadelesi anlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlıcılık, Osmanlı Basını, Meşrutiyet, Fikir Akımları