Mevkifül-İmâm Mollâ Aliyyü'l-Kârî mine'l-ehâdîsi'l-müşkilefi's-sıfâti'l-haberiyye fî kitabihî Mirkâti'l-Mefâtîh

Bu tez, alimlerin dışındakilerin zahiri manasından kastedilen anlamı anlamakta zorlanacakları Allah'ın sıfatlarıyla alakalı hadis-i şerifleri incelemektedir. Bu içerikteki hadis-i şerifler hadis kitaplarında çokça bulunur. Bu tarz hadisleri tek bir yerde toplamak eski alimlerin uyguladığı bir yöntem değildi. Bununla beraber onlar, Müşebbihe ve Mücessime'nin görüşlerine dayanak olarak kullandıkları bu tarz hadislerin geçtiği yerde onlara cevap verdiler. Bu araştırma, Allah'ın zatıyla alakalı yüce amaçları ile manaları olan, tergib (rağbet ettirme) ve terhib (sakındırma) içeren hadislerin anlamları konusunda ilim ehli hadisçilerin görüşlerini ortaya çıkarıp açıklamaktadır. Çünkü hadisler vahyin ikinci bir türü ve Allah'ın Kur'an ayetlerindeki muradının açıklayıcısıdır. Konunun daha açık ve sınırlı olması için hadis alimlerinden İmam Molla Aliyyu'l-Kârî'nin sözlerine odaklanılmaktadır. Ayrıca yine geniş kapsamlı olmaması için araştırma, en büyük hadis şerhlerinden olan Aliyyu'l-Kârî'nin Mirkâtü'l-Mefâtîh fî Şerh-i Mişkâti'l-Mesâbîh adlı kitabına hasredilmektedir. Çalışmaya İmam Aliyyu'l-Kârî'nin biyografisi ve eserlerinin tanıtımıyla başlanılmaktadır. Devamında kısaca müşkil hadis kavramı, Allah'ın sıfatlarıyla ilgili olan hadisler, bu hadislerin müşkillikleriyle ilgili açıklamalar ve alimlerin bu hadislerle ilgili yorumlamaları ele alınmaktadır. Sonrasında Mirkat adlı kitaptaki Allah'ın sıfatlarıyla alakalı müşkil hadisler bir araya toplanıp incelenmektedir. Ayrıca Aliyyu'l-Kârî'nin onlarla ilgili ve onlardaki müşkilliği gidermeye yönelik açıklamaları dile getirilmektedir. Arkasından onun görüşleri diğer hadis alimlerinin görüşleri ile karşılaştırılıp delillendirmede üstün olan görüş ortaya koyulmaktadır. Öncelikli olarak içerik olarak zahiren Allah'a el, ayak, parmaklar ve yüz gibi uzuvlar nisbet edildiği izlenimi veren hadislerden başlanılmaktadır. Sonrasında zahiren Allah'ın fiilleriyle alakalı zatına layık olmayacak durumlardan bahseden hadisler ele alınmakta ve Allah'ın affetme, gülme, şaşırma, tereddüt etme, bıkma, unutma, gelme, inme gibi sıfatlarla nitelenmesi açıklanmaktadır. Devamında bu zahiri durumlarla alakalı müşkillik Aliyyu'l-Kârî'nin açıklamaları veya diğer hadis alimlerinin açıklamaları ile ortadan kaldırılmaktadır. Son bölüm ise; zahiri mana itibari ile Allah'ın varlığına semada, arşın üzerinde veya yerde bir mekân isnat ettiği zannedilen hadisleri içermektedir. Ayrıca hadislerle ilgili hadisçilerin açıklamalarından sonra akli delillendirmeler yapılmaktadır. Araştırma önemli sonuçların ve tavsiyelerin dile getirilmesi ile bitirilmektedir. Bu sonuçlardan en dikkat çekeni şudur: Hadislerdeki müşkillik kendilerinden değil dinleyenlerdeki kusurlardan kaynaklanmaktadır. Hadis-i şerifler bu dinin sağlam bir dayanağıdır ve onlar doğru olmayan bir şey getirmezler.