Mevlana'nın akıllar nazariyesi

Türk İslam geleneğinin içerisinde, İslam dininin ve Türk kültürünün ahengi içinde şekillenen tasavvuf; kendi içerisinde kavram tanımlamalarına ve hayat görüşlerine sahiptir. İslam ise onun, zaten sebebi ve nihai amacıdır. Tasavvufi geleneğin, en önemli simalarından biri de Mevlana Celalettin Rumi'dir. Bu tezin amacı ise Mevlana Celalettin Rumi'nin, akıl kavramını nasıl tanımladığına, hangi manalar yüklediğine ve nasıl sınıfladığına bakmaktır. Bu araştırmanın çabası; aşağıda geçen şu ve şuna benzer soruları, felsefi bir disiplin ile ele alır. Akıl kavramının tarihsel süreçleri nelerdir? Mevlana Celalettin Rumi'ye göre, akıl kavramı hangi manalara gelmektedir? İşlevsel akıl ile külli akıl arasında bir bağlantı var mıdır? Bilgiyi işleme hususunda, duygularımız önem arz eder mi? Algılar, akıl ve duygular, bilgi edinmede nasıl bir rol üstlenir? Aşk ve nefis çatışırken, ortada duran aklın durumu nasıldır? Külli ve cüz-i aklı tanımlamak için kullandığımız bilgi çeşitleri, nelerdir? Mevlana, kaç farklı akıl sınıflaması yapar? Külli ve cüz-i akıl nasıl tanımlanabilir? Hiçbir duyguya sahip olmayan akıllı bir varlık, ahlaksal bir yasa üretebilir mi? İnsanın anlayışı, gerçekten neden sorusu ile mi ilintilidir? Bu çalışma; bu ve benzeri birçok sorunun, cevaplarını arar. Anahtar Kelimeler: akıl, sezgi, aşk, külli akıl, işlevsel akıl