Mevsimsellikten arındırmada TRAMO/SEATS yöntemi: Gayri safi yurtiçi hasıla ve bazı alt kalemleri üzerine bir uygulama

TRAMO/SEATS, TRAMO (Time series Regression with Arima noise, Missing values, and Outliers) and SEATS (Signal Extraction in ARIMA Time Series) olmak üzere iki aşamalı bir mevsimsellikten arındırma yöntemidir. Çalışmada, durağan olmayan (ARIMA) hata terimleri ve kayıp gözlemler dikkate alınarak bir regresyon modeli tahmini ve öngörüsü için kullanılan TRAMO kısmı uygulanmıştır. Program ile Türkiye ekonomisinin genel karakterini taşıyan altı makroekonomik zaman serisi verilerindeki kayıp gözlemleri enterpolasyon ile tahmin ederek, farklı türlerdeki aykırı değerleri belirlenmiş ve düzeltilmiştir. Aynı zamanda takvim etkisi düzeltmesi prosedürü de uygulanmıştır.Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki makroekonomik değişkenlerden bazıları için serilerdeki mevsimsel etkiden önce belirlenmesi gereken takvim etkilerini arındırarak daha anlamlı karşılaştırılabilir sonuçların elde edilmesidir.Uygulama bölümünde GSYİH, Yerleşik hane halkının tüketimi, Devletin nihai tüketim harcamaları, Gayri safi sabit sermaye oluşumu, Mal ve hizmet İhracat ve İthalatı sabit değerlerine ait zaman serilerine TRAMO prosedürü uygulanmıştır. Analiz edilen seriler üçer aylık olup 1998-2010 dönemini kapsamaktadır. İlgili serilerdeki krizler aykırı değer etkileri olarak tespit edilmiş ve düzeltilmiştir. Bununla birlikte dönemler arası sağlıklı kıyaslama yapılabilmesi için çalışma günü, tatil günü ve tatilleri kapsayan takvim etkilerinin de dikkate alınması sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler:1.Tramo2.Aykırı değerler3.Takvim etkileri4.Mevsimsellik