Mihümme Defterlerine göre Osmanlı Devleti`nde eşkiyalık olayları (1594-1607)

ÖZET Yüksek Lisans Tezi Ayşegül HÜSEYNİKLİOĞLU Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Elazığ - 200L Sayfa: XV + 304 Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyılın ikinci yansından itibaren kendini hissettiren iktisadi, sosyal ve siyasi çözülme asayişi önemli ölçüde tehdit etmiştir. Devletin ortaya çıkan problemlere kalıcı ve köklü çözümler üretememesi ve değişen dünya şartları eşkıyalık olaylarını ortaya çıkarmıştır. Bu eşkıyalık olayları; yol kesme, soygun, hırsızlık, cinayet, can, mal ve ırza tecavüz görevi suistimal, resmi görevlilerin zulümleri, öğrenci taşkınlıkları, aşiretlerin kanunsuz faaliyetleri şeklinde cereyan etmiştir. Devletin her kademesinde olan insanların katıldığı bu olaylara, iktisadi şartlarla beraber insanların kolay kazanma, şöhret olma arzusu gibi kompleksli davranışları da neden olmuştur. Ehl-i örf, ehl-i şer, aşiretler ve sivil halk, bu olayları kimi zaman ortaklaşa kimi zaman münferit gerçekleştirmişlerdir. Eşkıyalık olayları daha çok Anadolu Eyaleti'nde ve onu takiben Rumeli Eyaleti'nde gerçekleşmiştir. Diğer eyaletlerde de küçük büyük bir çok olay yaşanmıştır.II Eşkıyalık olaylarına karşı alınan önlemler çoğu zaman bu faaliyetleri engelleyememiştir. Eşkıyalığın yayılması devlet otoritesinin zayıflamasına özellikle taşrada büyük ölçüde ortadan kalkmasına neden olmuştur. Bu araştırmada Osmanlı arşiv vesikalarının önemli serilerinden biri olan Mühimme Defterlerine göre on beş yıllık süre içerisinde (1594-1607) Osmanlı Devleti'nde yaşanan eşkıyalık olayları, bu olayların kimler tarafından yapıldığı ve alınan tedbirler üzerinde durulmuştur. ANAHTAR KELİMELER : Osmanlı, eşkiyalık, ehl-i fesad, ehl-i örf, ehl-i şer