Milletlerarası tahkim hukukunda tahkim anlaşmasının esastan geçerliliğine uygulanacak hukuk

Günümüzde pek çok ülkenin taraf olduğu Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesi ve UNCITRAL Model Kanunu uyarınca tahkim anlaşmasının geçersizliği bir tenfiz engeli ve iptal sebebidir. Bu derece önemli bir mesele ileride kararın icrasını garanti etmek adına dikkatli bir analiz yapılması gerekliliğini doğurmaktadır. Bu noktada, hakemlerin ve mahkemelerin tahkim anlaşmasının geçerliliğini hangi hukuka göre tespit edeceği önem arz etmektedir. Tahkim anlaşmasının geçerliliğinin üç boyutu vardır. Bunlar, tahkim anlaşmasının şekli geçerliliği, tahkim anlaşmasının taraflarının ehliyeti bakımından geçerliliği ve tahkim anlaşmasının maddi bakımdan geçerliliğidir. Fakat bu üçüne uygulanacak hukuk birbirinden farklı olabilir. Pek çok ulusal hukukta uluslararası düzenlemeler ile paralel olarak tahkim anlaşmasının şekli geçerliliği ve ehliyet meselesinin açıkça düzenlenmiş olması sebebiyle uygulanacak hukuk tartışmasına ihtiyaç kalmamıştır. Tahkim anlaşmasının şekil ve ehliyet açısından geçerliliği dışındaki bütün meseleler esastan geçerlilik olarak değerlendirilir. Fakat tahkim anlaşmasının esasına uygulanacak hukuk konusu şekil ve ehliyete ilişkin hususlar kadar açık değildir. Bu nedenle bu çalışmanın yapılması gerekliliği doğmuştur. Bu konu doktrinde ve uygulamada halen tartışılmaktadır. Uygulamada bu hukukun tespitinde farklı bağlama noktalarının tercih edildiği görülmektedir. Tahkim anlaşmasının esastan geçerliliği hakem önünde veyahut mahkeme önünde inceleme konusu yapılabilir ve buna bağlı olarak uygulanacak hukuk açısından da farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. Mahkemeler kendi hukuklarındaki kanunlar ihtilafı kurallarına göre geçerliliği incelerken, hakemlerin uygulanacak hukuku belirleme konusunda serbest oldukları fakat çoğunlukla taraflarca seçilmiş bir hukuk yok ise tahkimin üzerindeki denetsel yetkisini dikkate alarak tahkim yeri kurallarını esas aldıkları görülür. Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalar tahkim yerinin tahkim anlaşmasının geçerliliği üzerindeki önemini hala koruduğunu göstermektedir.