Milli kimlik inşa statejileri: Türkiye örneği 1839-1946

Kimlik ve bu bağlamda milli kimlik kavramları günümüz sosyal bilimler literatürünün en önemli konu başlıkları arasında yeralmaktadırlar. Milli kimlikler tarihin belli bir sürecinde inşa edilmişlerdir. Dünyanın her yerinde milli kimliklerin inşası aynı çerçevede gerçekleşmemiştir. Ülkelerin ulus-devletleşme süresinden, ekonomik gelişmişlik ve toplumsal homojenlik bakımına kadar birçok faktör, farklı inşa stratejilerinin uygulamaya konmasına neden olmuştur. Türk milli kimliğinin inşasında uygulanan yöntemlerde kendine has bazı özellikler içermektedir. Türk milli kimliğinin inşasına dönük olarak yapılmış olan çok sayıda çalışma bulunmakla beraber, bunlar milli kimlik inşasında etkili olan bir faktörü (ekonomi, siyaset, kültür vb.) veya dar kapsamlı bir tarihsel süreci ele alarak bazı çıkarsamalarda bulunmuşlardır. Bu çalışmalardan yola çıkarak bütüncül bir anlayışla Türk milli kimliğinin inşasını anlamak için yeterli bir çalışma pek bulunmamaktadır.Bu çalışmanın amacı Türk milli kimlik inşa stratejilerini inceleyerek, Türk milli kimliğinin Avrupa'daki milli kimlik inşa stratejileri ile benzer ve farklı yönlerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda Türk milli kimliğinin inşasında Tanzimat'tan çok partili döneme kadar geçen süreçte uygulanan inşa stratejileri arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri, bu değişikliklerin arka planında yatan gerekçeleri ortaya koyarak irdelenmektedir.Çalışmanın temel savı, Türk milli kimliğinin inşasında ortaya konan stratejiler ile tek parti Türkiyesinde uygulanan politikaların önemli ölçüde uyum içerisinde olduğunu fakat bazı konularda milli kimliğin temel parametrelerinde önemli ölçüde değişiklikler içerdiğidir.İleri sürülen savın sınanması için öncelikle gerek Türkçe gerek Almanca yazılmış olan literatürden geniş ölçüde faydalanma yoluna gidilmiştir. Konuya farklı yönleri ile yaklaşan yazarların görüşleri analitik olarak irdelenmeye çalışılmıştır. Olaya daha objektif bakmayı temin etmek için yabancı kayna taramasına büyük önem verilmiştir. Böylece sadece Türkiye'nin içinden konuya yaklaşmaktan ziyade, biraz uzaklaşarak bakmaya çalışılmıştır. Milli kimlik inşasında genel olarak literatürün taranması ve bu yolla dünyanın farklı coğrafyalarındaki milli kimlik inşa stratejilerinin irdelenmesi, Türkiye özelinde konunun daha iyi anlaşılmasında etkili olmuştur.Bu çerçevede yapılan çalışma sonucunda Türk milli kimliğinin inşasında birbiriyle ilintili olmakla beraber bazı önemli kopuşlarında olduğu bir sürecin yaşandığı ortaya konmaya çalışılmıştır. Cumhuriyet'in birçok yönüyle olduğu gibi milli kimlik inşa stratejileri boyutuyla da Osmanlı devleti'nin devamı olduğu ortaya konulmaktadır. Kimlik inşasında dini temel öğe olmaktan çıkararak onun yerine milliyetçiliği ikame eden tek parti yönetimi, geçmiş ile olan en büyük kopuşu gerçekleştirmiştir. Tek parti döneminde sonra ortaya çıkan kimlik sorunlarının temel parametrelerini bu çalışmada bulmak mümkündür. Bu yönüyle bakıldığında çalışmanın bulgularının oldukça önemli olduğu söylenebilir.