Millileştirme öncesinde bir kurum olarak İETT

İstanbul'un modernleşmesinde raylı sistem yatırımlarının etkisini 8.000'nin üzerinde kurum belgesi, imtiyaz sözleşmeleri ve şartnameleri çerçevesinde değerlendirmek bu çalışmanın konusudur. 1869 yılında verilen Tramvay İmtiyazı 1881, 1907, 1911, 1912 ve 1926 yıllarında yenilenmiştir. Yine 1869 yılında Tünel İmtiyazı da verilmiş 1904 yılında güncellenmiştir. Yapılan sözleşme ve şartnamelerin dönemsel karşılaştırmaları, sözleşme ve şartname tekniği açısından gelişiminin izlenmesi, modernleşme sürecinin altyapısı hazırlanırken teknik kapasitenin seyri hakkında fikir vermektedir. Bir Osmanlı şirketi olan Tramvay Şirketi, yatırımlarını rasyonel parametrelere göre yönlendiren ve işletme performansını günümüzde de geçerli olan işletme göstergeleri ile ölçen ve değerlendiren, Avrupa'da faaliyet gösteren diğer işletme otoriteleriyle bilgi akışı sağlayan ve kıyaslama yapan modern bir işletmedir. 41 Yıl süren atlı tramvay dönemi ve ardından tramvayların elektriklendirilmesi süreci işletme verileri, şehirdeki hareketliliğin (mobilitenin) evrimini ortaya koymaktadır. Kurum belgelerindeki verilerin bir veri havuzuna aktarılması sonucunda oluşturulan veri serileri, işletmenin seyrini gösterdiği gibi döneme ait insan davranışları ve şehrin gelişimi hakkında fikir vermektedir. Atlı tramvayla birlikte başlayan karayolu ile toplu taşıma hizmeti, şehir içi hareketliliği artırdığı gibi imar faaliyetlerini de yönlendirmiştir. Elektrikli Tramvayla birlikte toplu taşımada artan hız ve konfor, şehrin eski semtlerinden ziyade yeni yerleşim bölgelerinin gelişmesini ve İstanbul'un kuzeye doğru büyümesini hızlandırmıştır.