Mimari tasarım sürecinde yaratıcılığı geliştirmeye yönelik bir model önerisi

Temelinde etkileşim ve iletişimin olduğu mimarlık eğitiminde, temsil araçları kullanılarak sağlanan bir diyalog vardır. Geçmişte ekol ve akımların etkisi ile şekillenen, daha tekel ilerleyen bir eğitim yapısı mevcutken, süreçte formel eğitimle birlikte artan üniversite sayısı ile eğitim yapısında bireyselleşmeler görülmüştür. Zaman içerisinde dijitalleşme ile birlikte temsil araçlarının çeşitlenmesi ve bu araçların nitelikli kullanılamaması ise eğitimin niteliğinde zayıflamaya yol açmıştır. Bu durumun en önemli faktörlerinden biri dijitalin içine doğan yeni neslin, teknolojiyi nitelikli kullanamaması ve odak sürelerinin azalması sonucu mimari tasarım sürecinin verimli geçirememeleridir. Öğrencilerin mimari tasarım sürecinin yaratıcı düşünce üretme aşamalarının atlanarak, direk sonuç ürüne yönelmesi mimari tasarım eğitiminde yaratıcılığın gerilemesine neden olmuştur. Bu bağlamda, 21.yy yeterlilikleri göz önüne alındığında mimari tasarım eğitiminin yeniden ele alınması gerekmektedir. Mimari tasarım eğitimi, yaparak öğrenme üzerine kurguludur ve yaratıcılığı geliştirme odaklıdır. Tasarım sürecinde mimari temsil araçlarının tasarımın doğru aşamasında ve nitelikli kullanılması yaratıcılığın geliştirilmesinde önemli bir etkendir. Bu çalışma, mimari tasarım eğitiminde yaratıcı düşünce üretimini destekleyecek, geleneksel ve dijital araçlarının bir arada kullanıldığı bir model önerir. Mimari tasarım stüdyoları ile sınırlandırılan bu model, dijital çağda mimarlık eğitimini yeniden tanımlayarak yaratıcı düşünce üretimini iyileştirmeyi hedefler. Mimari tasarım eğitimi sürecinde, tasarımcı-öğrencinin yaratıcılık düzeyini, temsil araçlarının yerinde ve doğru kullanımı ile geliştirmeyi hedefleyen çalışmada, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma bir metodoloji izlenmiştir. Önerilen eğitim modelinin yaratıcı düşünce üretimine etkisi iki ayrı alan çalışması üzerinde incelenerek test edilmiştir. Yapılan nicel ve nitel analizler sonucunda modelin geçerliliği sağlanarak, mimari tasarım stüdyolarında uygulanabilecek bir eğitim metodu olarak tanımlanmıştır. Alan çalışması sonucunda, yaratıcılığın düşünsel, mimari ve teknik becerilerin öğrenilmesi ile geliştirilebilen bir olgu olduğu tespit edilmiştir. Alan çalışması bulguları şu şekildedir; Ön test sonuçları, testlere katılan mimarlık öğrencilerinin algı ve yaratıcılık düzeylerinin mimarlık eğitimi bağlamında geliştirilmesi gerekmektedir. Testlere katılan mimarlık öğrencilerinin geleneksel ya da dijital temsil aracı kullanımı nitelikli seviyede değildir. Eğitim modelinin tasarım aşamalarında tanımlandığı şekliyle yerinde kullanılan temsil araçları ile yaratıcılık düzeyinde yaşanan artış daha fazladır. Eğitim modelinin tasarım aşamalarında temsil aracını nitelikli kullanan öğrencilerin yaratıcılık düzeylerindeki artış, kullanmayanlara oranla daha fazladır. Atölye formatında uygulanan eğitim modeli, zorunlu stüdyo dersine göre yaratıcı düşünce üretme yetisini daha fazla arttırmıştır. Testlere katılan birinci sınıf mimarlık öğrencilerinin -daha az mimari bilgiye sahip olmalarına rağmen- yaratıcılık düzeylerinin testlere katılan ikinci sınıf mimarlık öğrencilerinden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, mimari tasarım eğitiminde yaratıcılığın, mimarlığın düşünsel, mimari ve teknik becerilerinin öğrenilmesi ile geliştirilebilen bir olgu olduğu tespit edilmiştir. Bunun için çağdaş ve konvansiyonel temsil araçlarının yerinde, doğru ve nitelikli kullanılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Mimari tasarım eğitiminin çağın gerekliliklerini yakalaması ve güncelliğini koruması için dijital temsil araçlarını eğitime dâhil ederken, mevcut araçların anlamını yitirmesine sebep olmamalıdır. Tasarım sürecinde temsil araçları, tasarım fikrinin üretilmesinde ve sonuç ürünün görselleştirilmesinde olmak üzere, süreci destekleyen araçlar olarak ele alınmalıdır. Yaratıcı düşünce üretimini destekleyecek eğitim modelinin mimarlık öğrencilerine erken dönemde uygulanması daha başarılı sonuçlar ortaya çıkaracaktır.