Mobil uygulama aracılı veri sömürgeciliği: Bağımsız mobil uygulama geliştiricilerine yönelik bir araştırma

İçinde bulunduğumuz dijital medya ortamında dijital veriye sahip olmak giderek önemli hale gelmekte, veriye egemen olanlar veri gücüne de sahip olmaktadır. Bu nedenle verilere hükmetmek için kişilerin en mahrem alanlarına kadar sızmayı sağlayacak çeşitli yöntemler geliştirilmektedir. 2000'li yılların başlarından itibaren kullanımı giderek artan mobil cihazlar, teknoloji şirketleri tarafından kişilerin en yakınında konumlandırılmakta, adeta kullanıcının bir uzvu haline gelmektedir. Bu cihazların internete bağlı kalabilmeleri de işlevsellikleri için hayati öneme sahiptir ve teknolojinin tüm olanakları bunu sağlamak için seferber edilmiştir. Mobil cihazlarda çalışmak üzere tasarlanan mobil uygulamalar ise kullanıcıların gündelik hayatında önemli bir yer tutarken, her an erişilebilir olmaları ve etkileşimli yapıları sayesinde kişilerin çokça tercih ettikleri, pek çok farklı amaç için kullanılabilen yazılımlar haline gelmiştir. Özetle, mobil iletişimin kilit noktasında yer alan ve kullanıcılardan veri elde etmenin aracı haline gelen mobil uygulamalara, eleştirel bir perspektifle yaklaşılması önemlidir. Araştırmanın temel problemi, sömürgeciliğin tarihsel seyrindeki hammadde peşine düşülmesine benzer biçimde doğal bir kaynak gibi görülen kullanıcı verilerinin ve dolayısıyla insan hayatının sömürüye uğratılmasıdır. Mobil uygulamaların yaratıcıları olan bağımsız geliştiriciler de bu sömürüye en yakından tanıklık etmektedirler. Bu nedenle bağımsız mobil uygulama geliştiricilerinin veri sömürüsü ve veri gözetimine karşı varsa direniş kültürlerini ortaya çıkarmak, gözetimden kaçınma stratejileri ve gözetime tepki hamlelerini araştırmak amacıyla etnografik bir araştırma yürütülmüştür. Discord, Slack ve X platformlarındaki geliştirici topluluklarında yer alan ve amaçlı örnekleme yoluyla belirlenen 11 bağımsız geliştirici ile çevrimiçi derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmeler, MAXQDA 2020 programı üzerinde tümevarımsal kodlamaya başvurularak tematik analize tabi tutulmuştur. Ayrıca derinlemesine görüşmelerden elde edilecek bulguları desteklemek amacıyla mobil uygulamalar için en çok tercih edilen uygulama mağazalarının oluşturucuları olan Apple ve Google'ın Gizlilik Politikalarına ilişkin belgeler de yine MAXQDA 2020 programı kullanılarak doküman analizi ile incelenmiştir. Bulgular, bağımsız geliştiricilerin kişisel veri ve veri bağlantılı konular/sorunlar hakkında bilgi sahibi olduğunu gösterirken; büyük teknoloji şirketlerinin gözetim mekanizmalarına da hâkim olduklarını göstermektedir. Geliştiricilerin veri gözetimine direniş gösterdikleri, bu direniş biçiminin toplu eylemleri içermeyen, bireysel bir mukavemet şeklinde olduğu ve gözetime karşı çeşitli tepki hamlelerinin bulunduğu da yine bulgular arasındadır. Alanında uzman olarak nitelendirilmesi gereken bağımsız geliştiricilerin, gözetimden kaçınma stratejileri de sıradan kullanıcılar için uygulanabilir ve yol gösterici olarak değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gözetim, Karşı-Gözetim, Veri Gözetimi, Veri Sömürgeciliği, Eleştirel Veri Çalışmaları, Veriye Dayalı Reklamcılık, Uygulama Çalışmaları.