Orta Fırat havzasında debi-sediment yükü ilişkisinin genetik programlama kullanarak modellenmesi

Bu çalışma, Orta Fırat Havzası'nda aylık ortalama askıda sediment-debi ilişkisinin modellemesinde, Gen-expresyon programlama (GEP) tekniğinin kullanımını araştırmaktadır. Sediment anhtar eğrileri (SRC) ve çoklu lineer regresyon (MLR) gibi konvensiyonel metotlar, genelde debi ve askıda sediment yükü arasındaki ortalama ilişkiyi elde etmede kullanılmaktadır. Ancak, bu metotların genelde askıda sediment miktarını ya çok daha fazla ya da çok daha az tahmin ettikleri gözlemlenmiştir. Son yirmi yıl boyunca, konvensiyonel metotlara alternatif olarak, ?esnek hesaplama? adı altında yeni metotlar geliştirilmiştir. Yapay Sinir Ağları (YSA), genetic programlama (GP), destek vector makineleri (DVM) en çok kullanılan esnek hesaplama tekniklerinden bazılarıdır. GP hariç diğer metotlar, içeriğinde ne tür hesaplamaların diğer araştırmacıların bilmediği ?kara-kutu? mantığıyla çalışır. Bu yüzden halen, sediment-debi ilişkisi için açık formülasyonlar geliştirmek gerekmektedir. Bu çalışmada, GEP kullanarak açık formülasyonlar geliştirmek hedeflenmiştir. Aylık ortalama askıda sediment yükünü tahmin eden GEP tabanlı açık formülasyonlar, sediment anahtar eğrileri (SRC) ve MLP teknikleri ile karşılaştırılmıştır. Orta Fırat Havzasında Fırat Nehri üzerinde beş istasyondan elde edilen günlük debi (Q) ve askıda sediment yükü (SYY) veriler kullanılarak geliştirilen GEP, SRC ve MLP modelleri karşılaştırılmaktadır. Sonuçlar GEP formülasyonlarının SRC ve MLP modellerinden daha üstün performans sergilediğini ve bu formülasyonların su mühendisliği alanında kullanım için çok pratik olduğunu göstermiştir.