Modernleşme düşüncesinde sentezci bir tutum: Teârüf-i Müslimîn Dergisi'nde ilerleme, kadın ve milliyetçilik

Batı'da başlayan modernleşme teşebbüsleri zaman içerisinde Osmanlı ve İslâm dünyasına etki etmiş, Müslümanlar askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve fikri açılardan Batı'nın etkilerine maruz kalmıştır. Müslüman aydınlar bunun neden olduğu kötü vaziyetten, zulümden ve emperyalist etkilerden kurtulmak için bir ilerleme modeli geliştirmeyi hedeflemişlerdir. Bu hedef doğrultusunda kullanılan en etkin organ ise dergilerdir. Teârüf-i Müslimîn Dergisi; Rusya Müslüman Türk aydınları tarafından İstanbul'da çıkarılan ilk dergi olması ve modern meseleleri "sentezci bir yaklaşımla yeniden yorumlaması" bakımından dönemin öne çıkan süreli yayınlarındandır. Tezimizde Teârüf-i Müslimîn dergisinde hâkim olan sentezci yaklaşımların tutarsızlıklarına dikkat çekilmiş, genel olarak modernleşme sürecinin dergi yazarlarının düşünce dünyalarına etkileri tetkik edilmiştir. Dergide tartışılan ilerleme, kadının sosyal statüsü ve milliyetçilik fikirlerinin hem Osmanlı aydınları hem Rusya Müslüman Türkleri tarafından ele alış biçimi değerlendirilmiştir.