MS hastalarının bellek protein ekspresyon düzeylerinin kognitif rehabilitasyona bağlı değişimlerinin incelenmesi

Multiple Skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin progresif, inflamatuvar, demiyelinizan, nörodejeneratif ve otoimmün bir hastalığıdır. Nedeni bilinmemekle birlikte, özellikle T lenfosit aktivasyonu ve T ve B lenfositleri etkileşimleri immünpatogenezde rol almaktadır. Hastalarda nöropsikolojik testlerle saptanabilen hafif, orta veya ağır kognitif yıkımın gerçekleştiği, bellek ve yürütücü işlevlerin özellikle etkilendiği bilinmektedir. Özel yazılımlarla yapılan bilgisayar destekli kognitif rehabilitasyon (CCR) çalışmalarının bellek işlevlerini iyileştirdiği, periferik kanda bellek proteinleri, nörotrofik faktör ve nörotransmitter düzeylerinin değiştiği bilinmektedir. Çalışmaya CCR'nin bilişsel işlevler ve immün sistem üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla 45 MS hastası ve 28 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Hastaların 6 ay boyunca rehabilitasyona katılımları sağlanarak, çalışma başlangıcı ve rehabilitasyon sonrasında kan örnekleri alındı. Akım sitometrisiyle periferik kan mononükleer hücre (PKMH) örneklerinden, immün sistem hücrelerinin alt tipleri belirlendi. Microarray çalışması ile farklılığı belirlenen genlerin validasyonları gerçek zamanlı PZR analiziyle belirlendi. Kognitif ve motor işlevlerin değerlendirilmesi için gönüllülere geniş bir panel uygulandı. Hastalarda bilişsel ve motor fonksiyonlarda, sözel ve görsel bellek azalma tespit edildi. Rehabilitasyon sonrasında yürütücü işlevlerde düzelme belirlenirken sözel ve görsel bellek ile motor işlevler üzerinde değiştirici etkisi gözlenmedi. Rehabilitasyon sonrasında NK hücrelerinde anlamlı olmayan artış görüldü. Düzenleyici B hücresi (Breg) alt grubunda rehabilitasyon sonrası artış olduğu ve bunun sadece sağlıklı gruptan farklı olduğu bulundu. TGFB ve ATP1B3 gen ekspresyonlarının, rehabilitasyon sonrasında anlamlı olarak artması hücre aktivitesinin immün süpresyon yönüne kayması olarak yorumlanabilir. Ancak B hücresi alt gruplarının yüzdeleri, nöropsikolojik test skorlarıyla gen ekspresyon düzeyleri arasında korelasyon belirlenmedi. Bulgular kognitif rehabilitasyon gibi biyolojik temellere dayanmayan tedavi yöntemlerinin de moleküler ve hücresel etkileri olabileceği göstermektedir. Bu durum inflamasyonda ve klinik progresyonda gerilemeye yol açabilecekleri yönündeki görüşleri desteklemektedir.