Mısır bitkisinin gutasyon sıvısında pestisit kalıntılarının araştırılması

Mısır bitkisi dünya genelinde yıllardır tarımı yapılan bitkilerden biridir. Ülkemizin tahıl üretim payında önemli bir yere sahiptir ve genellikle her bölgemizde yetiştirilebilir. Mısır bitkisinin tohumu toprağa ekimi yapıldıktan sonra fungal etmenlerden ve zararlılardan etkilenir. Yüksek verim alınması hedeflendiğinden dolayı hastalık ve zararlılardan koruma için her mısır tohumu tohum ilaçları ile ilaçlanmaktadır. Sistemik özellikte olan ve tohumu korumak için kullanılan pestistlerin bitki kökleriyle yapraklara daha sonra da gutasyon sıvısına, nektara, polene ve hatta yeni tohumda bile kalıntılarının bulunması ve arılar için ölümcül risk olması beklenmedik bir durumdur. Nemin yüksek olduğu ve toprağın nem oranın yüksek olduğu durumlarda bitki terleme yapmazsa ksilem dokularıyla hidatotlardan su atılması ile gutasyon sıvısı ortaya çıkar. Yararlı ve hedef dışı canlıların su kaynağı olarak gutasyon sıvısını kullanması ve gutasyon sıvısındaki pestisit kalıntıları dolayısıyla bu canlılara risk oluşturduğu yapılan birçok çalışmada bildirilmiştir. Bu çalışmada mısır bitkisinde gutasyon çıkış zamanlarının belirlenmiş, bulundurduğu pestisit kalıntı oranlarının zaman içindeki değişikleri gözlemlenmiş ve gutasyon sıvısındaki kalıntı miktarlarının arılara toksik etkisinin olup olmadığı belirlenmiştir. Bu tezde tohum ilaçlaması yapılmış danelik ve slajlık mısır bitkilerininde ilk gutasyon sıvısı ekimden 8 gün sonra görülmüş olup 28 gün boyunca takibi yapılarak, toplanmış ve içerisindeki pestisit kalıntıları incelenmiştir. Örneklerde QuEChERS metodu kullanılarak ektraksiyonları yapılmış ve analiz için LC/MS/MS cihazı kullanılmıştır. Gutasyon sıvısının pestisitleri taşıdığı gözlemlenmiş ve en yüksek kalıntı miktarı Aydın bölgesindeki gutasyon sıvılarında 8012 ppb ile clothianidin etkili maddesi olarak bulunmuştur. Ayrıca Aydın bölgesindeki numunelerde azoxystrabin ve metalaxyl-M etkili maddelerinin kalıntısına rastlanmış ve en yüksek değerleri sırasıyla 1,6 ppb ve 33,40 ppb'dir. Sonuca göre clothianidin etkili maddesinin azoxystrobin, fludioxonil ve metalaxyl-M etkili maddesine göre daha çok gutasyon sıvısında bulunduğu gözlemlenmiştir. Aydın bölgesinden alınan gutasyon sıvılarındaki clothianidin etkili maddesi, metalaxyl-M maddesine göre 170 kat daha fazla saptanmıştır. Labaratuvarda yapılan arı toksikoljik testleri sonucu clothianidin etkili maddesinin kalıntı miktarının gutasyon sıvısındaki ilk gün yoğunluklarının arılar için öldürücü doz bulundurduğu ve kısa sürede ölüme neden olduğu, gutasyon sıvısındaki az miktarların bile arılar için çok tehlikeli olduğu tespit edilmiştir. Yapılan testlerde clothiandin etkili maddesinin metalaxyl-M etkili maddesinden daha toksik olduğu gözlemlenmiş, ayrıca metalaxyl-M etkili maddesinde de maruz kalma devam ettikçe ilk dozlarda ölüm oranlarında artış görüldüğü saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Azoxystrobin, Bal Arıları, Clothianidin, Fludioxonil, Gutasyon, Metalaxyl-M, Mısır, Neonikotinoid, Tohum İlaçları.