Mısır'da tarihçilik ve tarih yazıcılığı (1800-1850)

Bu doktora araştırması giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmı metot, teorik çerçeve, Osmanlı-Mısır modernleşmesi ve Mısır tarihine genel bir bakışı kapsamaktadır. Bu kısımlarda, temel amacımız bu çalışmanın odak noktası olan periyodu anlamak için süreklilikleri ve kesintileri takip etmektir. Birinci bölüm Kavalalı Mehmed Ali Paşa yönetiminde, 1800-1850 arası, Mısır'da gerçekleşen değişimlere odaklanmaktadır. Bu kısımda, öncelikle siyasi, ekonomik ve sosyal dönüşümleri, kendisini önceleyen Osmanlı dönemiyle mukayese ederek, önemli farklıkları göstermek ve idrak etmek üzere incelemekteyiz. Takip eden kısımda, matbaa ve neşriyat masaya yatırılmaktadır. Sonrasında ise Fransızca ve İngilizce gibi Avrupa dillerinden tarih alanında Arapça ve Türkçeye yapılan çevirilere odaklanmaktayız. XIX. yüzyılın ikinci çeyreği olan bu evreyi tarih yazıcılığı açısından "pasif dönem" olarak isimlendirmekteyiz. İkinci bölümde, Kavalalı döneminde Mısır'da yaşamış ve eser yazmış tarihçileri, Mısır tarih yazıcılığının izini sürmek ve onu XIX. yüzyıl Mısır tarih yazıcılığını kendi bağlamına oturtmak için Osmanlı dönemi boyunca ortaya çıkan ana unsurlarını ortaya koymaktayız. Mısırlı tarihçiler Abdurrahman el-Cebertî, Abdullah eş-Şarkâvî, İsmail el-Haşşâb ve Ahmed er-Recebî, sırasıyla titiz bir şekilde incelenmektedir. Akabinde Mısırlı tarihçiler, eserleri baz alınarak kendi aralarında mukayese edilmektedir. Abdurrahman el-Cebertî ve eseri Acâib bu bölümde temel bir konumu işgal etmektedir. Üçüncü ve son bölümde, Mısır'ın Fransızlar tarafından işgaliyle bağlantılı bir şekilde Mısır tarih yazıcılığı ele alınmaktadır. Öncelikle Fransızların Mısır'a olan ilgilerinin tarihsel arka planının izleri sürülmekte ve peşi sıra Abdurrahman el-Cebertî ve Nikola et-Türk'ün Fransız işgaline dair yazdıkları tarih eserleri mukayeseli olarak incelenmektedir. Bu doktora araştırması esnasında, tarih eserleri incelenirken, İngilizce ve Fransızca çalışmalardan gerekli görüldüğünce istifade etmenin yanı sıra, Arapça kaynakları kullanmaktayız.