Muhammed B. Abdilvehhâb'ın tasavvuf anlayışı

Muhammed b. Abdilvehhâb Necid bölgesinin Uyeyne şehrinde dünyaya gelmiştir. İlk eğitimini kadı olan babasından aldıktan sonra başta Abdullah b. İbrahim b. Seyf en-Necdî ve Muhammed Hayatu's-Sindî olmak üzere Medineli birçok hocadan dinî dersler almıştır. Mekke, Basra, Bağdat, Hemedan ve İsfahan gibi şehirlere ilmî yolculuklar yapmıştır. O, Hicaz ve diğer İslâm beldelerine yaptığı seyahatler esnasında karşılaştığı bid'at ve hurafeye bulanmış inanç ve dinî uygulamalarla İslâm'ın tevhit anlayışında bir takım sapmalar olduğunu fark etmiştir. İbn Abdilvehhâb bundan sonraki ceht ve gayretini bid'at olarak nitelendirdiği bu uygulamalarla mücadele etmeye yöneltmiştir. Bu mücadelesi esnasında birçok zorluk ve şiddetli bir muhalefetle karşılaşmıştır. Ancak Muhammed b. Abdilvehhâb 1744 tarihinde Muhammed b. Suud ile aralarında imzalanan anlaşma neticesinde dinî himayeye kavuşmuş ve bu sayede fikirlerini daha kapsamlı bir şekilde yayma imkânı bulmuştur. Bu aşamadan sonra siyasî bir hüviyet de kazanan bu hareket "Vehhâbîlik" adını almıştır. Muhammed b. Abdilvehhâb'ın hayatı boyunca en çok mücadele ettiği kesim, bid'at ve hurafeye bulanmış inanç ve dinî uygulamaları benimsemiş olmaları nedeniyle tarîkat erbabı olmuştur. Nitekim Necid halkının ölülere kutsiyet atfetmeleri ve kabirdeki insanlara adaklar adamaları gibi tevhitten sapma olarak nitelenen ve bir takım şirk unsurları taşıdığına kanaat getirilen bazı uygulamaları nedeniyle türbe ve mezarlar Muhammed b. Abdilvehhâb ve destekçileri tarafından yıkılmıştır. İbn Abdilvehhâb'a göre tasavvuf ve tarikatlar dini istismar aracıdır ve bu nedenle de bütünüyle şirk ve küfürdür. Bu çalışmada Muhammed b. Abdilvehhâb'ın tasavvuf anlayışı; tasavvuf, tarikat, tevessül ve râbıta gibi tasavvufî temel kavramlara yüklediği anlamlar üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Vehhâbilik, Muhammed b. Abdilvehhâb, Tasavvuf, Tevhid, Şirk, Bid'at.