Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî'nin Tezhîbü't-Tilâve fî 'İlmi't-Tecvîd ve'l-Kırâe isimli eseri (İnceleme-metin)

Kettânîzâde lakabıyla meşhur olan Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî, 18. yüzyılda yaşamış, muallimlik ve şeyhu'l-kurrâlık yapmış, kıraat ve tecvid alanındaki çalışmalarıyla tanınan bir âlimdir. Mısır tarikinde azîmet metodunun esas alındığı Mutkin mesleğinin sahibi olarak da bilinen Na'îmî'nin kıraat alanında Mutkinü'rrivâye fî 'ulûmi'l-kırâati li'd-dirâye adıyla meşhur bir eseri bulunmaktadır. Na'îmî'nin tecvid ilmine yönelik nüshasına ulaşılabilen tek telifi ise Tezhîbü't-tilâve fî 'ilmi'ttecvîd ve'l-kırâe ismiyle bilinen, bir mecmua içerinde bulunan, 50 varaktan meydana gelen ve zengin içeriğiyle öne çıkan bir yazma eserdir. Tezhîbü't-tilâve adlı eserin transkripsiyonunun ve incelemesinin yapıldığı bu çalışmanın ilk kısmında öncelikle çalışmanın konusu, amacı, önemi ve kaynaklarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde, müellifin hayatı, yaşadığı dönem, hocaları, talebeleri, çağdaşları, ilmî şahsiyeti ve eserleri zikredilmiştir. Üçüncü kısma, eserin içerdiği konular ve kısa bir mukaddime ile girizgah yapılmış; tecvid ilminin tanımı, konusu, hükmü, amacı ve delilleri ortaya konmuş; devamında ise Kur'an tilâvetinin fazîleti, Kur'an hâmillerine gerekli olan şeyler, Kur'ân-ı Kerîm'in öğretimi ve öğrenimi, Kur'ân öğreticisinin ve Kur'an talebesinin vasıfları, Kur'ân-ı Kerîm'in edâsı gibi mühim konulara değinilmiştir. Sonrasında aslî ve fer'î harfler, mahreç kavramı, mahreçlerin sayısı, mahreç bölgeleri, aslî ve fer'î harflerin mahreçleri, harflerin meşhur ve meşhur olmayan sıfatları, harflerin müstakil sıfatları, harflerin tecvidiyle alâkalı meseleler, sakin nûn ve tenvinin hükümleri, idğâm ve çeşitleri, lâm-ı tâ'rif, med ve kasr, harf ve harekenin önceliği, vakf ve ibtidâ, aded ilmi, Resmü'l-Mushaf ve Hafs Rivâyeti gibi başlıca tecvid ve kıraat konuları ele alınmış ve inceleme kısmı bir hâtime ile neticelendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise eserin ismi, nüshası ve fiziksel yapısı hakkında bilgi verildikten sonra transkripsiyon çalışması yapılmıştır. Eserin işlenişi esnasında eski dönemlerden birçok önemli kıraat âliminin tecvid ilmiyle alâkalı görüşlerine yer verilmiş; son dönemde tecvid alanında kıymetli eserler ortaya koyan müelliflerden de sıkça faydalanılmıştır.