Muhammed Mustafa el-A'zamî ve hadis ilmindeki yeri

Doğunun geleneksel ilim usulleri ile Batının seküler araştırma, inceleme ve yöntemlerini şahsında birleştiren Mustafa el-A'zamî, Batı sömürgeciliğine paralel olarak yükselişe geçen oryantalist fikir akımlarının Müslüman Doğuyu sardığı bir zaman diliminde, oryantalizmin merkezi olan Batıda ilmî bir mücadeleye girişmiş, Kur'an ve Sünnet üzerinde yapılmaya çalışılan itibarsızlaştırma operasyonlarına karşı bizzat oryantalistlerin kendi dillerinde ve kendi argümanlarıyla ilmî reddiyeler yaparak haklı bir şöhretin sahibi olmuştur. el-A'zamî aksiyoner bir ilim adamıdır. Ancak bu faaliyetleri tamamen ilim ve fikir düzeyindedir. Taassup ve fikri savrulmalardan uzak bir inanışa sahiptir. el-A'zamî'yi bazen yetiştiği medreseyi ve medresenin ders müfredatını eleştirirken görürüz bazen de batılı kaynakları eleştirirken. el-A'zamî her zaman gerçeğin peşine düşmüştür. el-A'zamî için hadisin ve sünnetin kendisi amaç değil araç olmuştur. Çalışmaları daha çok Sünnet ve Hadis üzerine olan el-A'zamî, ömrünün sonlarına doğru Kur'an eksenli çalışmalar yapmıştır. Kur'an ve Sünnet hususunda çok ayrıntılı araştırmalar yapmış ve bu alanda birçok katkıda bulunarak Kur'an ve Hadis literatürüne çok önemli eserler kazandırmıştır. İlk akademik çalışması olan İlk Devir Hadis Edebiyatı isimli doktora tezi özellikle batılı ilim çevrelerinde çok büyük ses getirmiştir. Hadislerin henüz Hz. Peygamber hayattayken yazıldığını, yazım faaliyetinin ilk asırdan itibaren başladığını ispat etmek üzere yapılan bu çalışma ile tüm dikkatleri üzerine çekmiştir. Zira el-A'zamî'nin bu çalışmasından önce bu konuda yazılan eserler gerek içerik olarak gerek üslup olarak yeterli etkiyi gösterememiştir. el-A'zamî yaptığı tahkik çalışmalarıyla ibn Huzeyme'nin Sahih isimli eserinin kaybolan kısımlarını gün yüzüne çıkarmış, Muhaddislerin Hadis Tenkit Yöntemi isimli eseri ile Muhaddislerin kriter ve ölçülerinin net ve objektif formüller üzerine bina edildiğini ortaya koymuş ve Hz. Peygamber'in kâtip sayısını 65'e çıkararak otantik çalışmalar yapmıştır. Böylece İslâm dünyasında da hak ettiği değeri görmüştür. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Hadis-Sünnet, Mustafa el-A'zamî, Oryantalizm.