Muhasebe manipülasyon riski üzerinde etkili olan stratejik faktörler: Borsa İstanbul'a kayıtlı işletmeler üzerinde bir uygulama

Muhasebe manipülasyonu, işletmelerin finansal raporları üzerinde kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunmasını ifade etmektedir. Bu müdahale muhasebe standartları içerisinde yapılabileceği gibi standart dışı uygulamalar yoluyla da yapılabilmektedir. Çalışmanın amacı muhasebe manipülasyon riski üzerinde etkili olan stratejik faktörleri tespit etmektir. Bu faktörlerin tespiti amacıyla öncelikle Borsa İstanbul'a kayıtlı işletmelerin muhasebe manipülasyon riski tespit edilmiştir. Çalışmada muhasebe manipülasyon riskinin tespiti amacıyla literatürdeki akademik risk ölçüm modelleri kullanılmış ve en iyi açıklayıcılık oranına sahip olan modelin Larcker – Richardson modeli olduğu belirlenmiştir. İkinci aşamada, muhasebe manipülasyon riski üzerinde etkili olacağı düşünülen stratejik faktörlerin tespiti amacıyla hile üçgeni teorisinden ve örgütsel işletme stratejilerinden yararlanılmıştır. Örgütsel işletme stratejileri ve hile üçgeni faktörlerinden "Baskı" ve "Fırsat faktörlerini" temsil eden değişkenlere ait veriler, finansal raporlardan elde edilmiştir. Hile üçgeninin üçüncü ayağı olan "Haklı Gösterme" faktörünü temsil etmesi açısından literatüre uygun olarak Örgütsel Etik İklim ölçeği kullanılmıştır. Örgütsel Etik iklim ölçeği için anket tekniği kullanılmış ve 99 halka açık işletmeden dönüş alınabilmiştir. Çalışmanın sonucunda toplam 44 baskı ve fırsat faktörlerine ait finansal ve finansal olmayan değişkenden 10 değişkenin muhasebe manipülasyon riskini arttırdığı, 7 değişkenin ise muhasebe manipülasyon riskini azaltarak finansal raporlama kalitesini arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu değişkenlerden en önemlilerinin üst yönetime sağlanan faydalar ile nakit akış değişkeni olduğu ve bu değişkenlerdeki bir birimlik bir artışın muhasebe manipülasyon riskini sırasıyla 0,87 ve 0,6 oranında arttıracağı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmada haklı gösterme faktörünü temsilen yapılan anket sonucunda işletmenin sadece kendi çıkarlarını göz önüne alan egoist iklim boyutunun muhasebe manipülasyon riskini arttırdığı ve sonuç itibariyle örgütsel etik iklim yapısının da muhasebe manipülasyonu üzerinde etkili bir faktör olduğu tespit edilmiştir. Örgütsel işletme stratejileri incelendiğinde hile üçgeni faktörlerinden çeşitli değişkenler ile ilişkili olduğu tespit edilse de muhasebe manipülasyon riski üzerindeki etkisi bulunamamıştır. Çalışmanın sonucunda bulunan değişkenler dokuz yıllık panel veri sonucunda anlamlı bulunduğundan ötürü sonuçların güvenirliği açısından önem teşkil etmektedir. Bu nedenle denetçilerin denetledikleri kurum üzerindeki kırmızı bayrakları belirlerken çalışmanın sonucunda elde edilen bulguları dikkate alması etkili bir denetim açısından önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Akademik Risk Ölçümü, Muhasebe Manipülasyon Riski, Örgütsel İşletme Stratejileri, Örgütsel Etik İklim, Hile Üçgeni