Mülkiyet hakkı ve imar hakları transferi çerçevesinde kentsel dönüşüm uygulamalarının incelenmesi: Trabzon örneği

Günümüz dünyasında kentlerin hızla artan nüfusu ve paralelinde konut hacminin önlenemeyen artışı, kentlerin fiziksel yapısını bozarak, zamanla işlevini yitirmiş, kontrolsüz, çarpık yapılaşmış kent kısımlarının ve afete dayanıksız konutların bulunduğu alanların oluşmasına yol açmıştır. Bu alanların yeniden planlanması, tarihi yapıların varlığını koruması ve kentlerin karakteristik özelliklerinin ortaya çıkarılması vb. amaçlarla kentsel dönüşüm uygulamaları başlatılmıştır. Bununla birlikte mevcut sorunların çözümü amacıyla gündeme gelen ve doğası gereği mülkiyeti yeniden şekillendiren kentsel dönüşüm projelerinde mülkiyet ve imar haklarının yönetimi ve dönüşümle oluşan değer artışının dağıtımı hususlarında bazı problemler doğmuştur. Bu bağlamda, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların telafisi noktasında yurt dışında yaygın kullanılan, ülkemizde 2000'li yıllarda mevzuatımıza girmekle birlikte henüz uygulanma olanağı bulamayan İmar Hakkı Transferi (İHT) sisteminin uygulanabilirliğinin araştırılması önem kazanmaktadır. İHT kavramı, kısmen ya da tamamen kullanılamayan imar hakkının mülkiyet hakkından ayrıştırılarak başka bir alanda kullanımına imkan sağlanması şeklinde açıklanabilir. Bu tez çalışmasında, imar hakları transferi ile kentsel dönüşüm kavramları detaylı bir şekilde ele alınarak, İHT sisteminin kentsel dönüşüm uygulamalarında kullanılabilirliği ve sağlayacağı avantajların araştırılması, Trabzon'daki kentsel dönüşüm uygulamalarından yararlanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Trabzon'daki kentsel dönüşüm projelerinin Belediye TOKİ işbirliğiyle gerçekleştirildiği ve devlet tarafından finanse edildiği anlaşılmıştır. Bu bağlamda İHT sisteminin önemli bir yararının, piyasa temelli, gönüllü ve mevcutta kullanılmayan imar haklarını da dikkate alan bir uygulama aracı olduğu ve özellikle kamulaştırma bedellerinin idareye yüklediği mali külfetin önemli derecede azalmasına katkı sağlayacağı da belirtilebilir.