Multipl skleroz hastalarında repetetif transkraniyal manyetik stimülasyonun spastisite, özürlülük, yorgunluk, kognisyon, yaşam kalitesi ve serum nörofilaman hafif zincir düzeyi üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Multipl sklerozda (MS) remiyelinizasyon, inflamatuvar demiyelinize lezyonların onarımı için çok önemli bir süreçtir, bununla beraber adaptif plastisitenin de MS'te klinik iyileşmeden sorumlu olduğu gösterilmiştir. Transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS) uygulamasının hem remiyelinizasyon hem de nöroplastisite üzerinden olumlu etkiler yaratabileceği, MS'in seyrini değiştirebileceği; spastisite, yorgunluk, ağrı, kognitif bozukluk vb. semptomları iyileştirebileceğine dair pek çok çalışma mevcuttur. TMS, MS'li hastalarda spastisite tedavisinde B düzeyinde kanıt ile endike olup yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen diğer durumların tedavisinde de denenmeye başlanmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda biz bu çalışmada, repetetif TMS (rTMS) yöntemlerinden olan intermittan teta burst stimülasyonun (i-TBS), spastisitesi olan MS hastalarında, spastisite, özürlülük, yaşam kalitesi, yorgunluk, kognisyon açısından etkisini değerlendirmeyi ve uygulama öncesi ve sonrasında bir aksonal dejenerasyon ve progresyon biyobelirteci olan serum nörofilaman hafif zincir düzeyindeki değişikliğe bakarak, TMS'nin nöral plastisiteye ve remiyelinizasyon sürecine katkısını göstermeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Araştırma, Şubat 2023-Haziran 2023 tarihleri arasında, Ankara Şehir Hastanesi'nde yapılan, prospektif, gözlemsel bir tıbbi cihaz klinik araştırmasıdır. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Nöroloji MS polikliniklerine başvuran 36 hasta dahil edildi. Hastaların başlangıçta fizik muayeneleri ve ölçek değerlendirmeleri (EDSS (Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği), MAS (Modifiye Ashworth Skalası), VAS (Vizüel Analog Skala-Ağrı), 25 adım yürüme testi, Barthel indeksi, multipl skleroz yaşam kalitesi ölçeği-54 (MSQOL-54), yorgunluk etki ölçeği, yorgunluk şiddet ölçeği ve kognitif testleri) yapıldı. Serum nörofilaman hafif zincir düzeyi ölçümü için kan tetkiki alındı. Daha sonra hastalar randomize şekilde eşit iki gruba ayrıldı ve birinci gruba; günde bir seans, 2 hafta süre ile toplam 10 seans olacak şekilde intermittan teta burst stimülasyon (i-TBS) uygulandı. Hastaların kan testi ve ölçek değerlendirmeleri i-TBS grubunda stimülasyon öncesi (0.gün) ve stimülasyon sonrası iki defa (1. ay ve 3. ay) olmak üzere toplamda 3 defa yapıldı. Nörofilaman hafif zincir düzeyleri, toplu şekilde, kantitatif çift antikor sandviç enzim immünoassay tekniği kullanılarak ölçüldü. Kontrol grubu 0. gün ve 3. ay olmak üzere toplamda 2 defa değerlendirildi. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS 26.0 paket programı ile gerçekleştirildi. İstatistiksel olarak p değerinin 0,05'ten küçük olması anlamlılık sınırı olarak kabul edildi. Bulgular: i-TBS ve kontrol grubu arasında cinsiyet dağılımı bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p = 0,289). Gruplar arasında yaş (p = 0,751) ve hastalık süresi (p = 0,976) bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu. Uygulama öncesi, uygulama sonrası 1. ay ve uygulama sonrası 3. ayda yapılan değerlendirmeler neticesinde rTMS yöntemlerinden olan i-TBS'nin, MAS skoru ile değerlendirilen spastisite düzeyinde anlamlı ölçüde iyileşme sağladığı (p = 0,002), ağrıyı derecelendiren VAS skorunda anlamlı düşüş yaptığı (p = 0,002), 25 adım yürüme testi sonuçlarına göre yürüme hızında artış açısından fayda sağladığı (p = 0,001), Barthel indeksi değerlendirme sonuçlarına göre günlük yaşam aktivitelerini kolaylaştırmada etkisi olduğu (p = 0,005), California Verbal Learning Test (CVLT) sonuçlarına göre takiplerde sözel öğrenme becerilerini (p = 0,020) ve Brief Visuospatial Memory Test (BVMTR) test sonuçlarına göre görsel-uzamsal belleği geliştirdiği (p = 0,006) gözlendi. Bunun yanında serum nörofilaman düzeyi üzerine anlamlı bir etkisi izlenmedi (p = 0,204). Serum nörofilaman düzeyi ile hastalık süresi (p = 0,139), yaş (p = 0.38), EDSS (p = 0,427), kognitif testler (SDMT p = 0,276, CVLT p = 0,497, BVMTR p = 0,309) arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir korelasyon ilişkisi saptanmadı. Sonuç: Transkraniyal manyetik stimülasyon tedavisi, hastalığın seyri üzerine tahmin edilebilir olumlu bir etki yaratmamakla beraber multipl skleroz hastalarının günlük hayatını zorlaştıran kısıtlayıcı semptomlar üzerine etki sağlayabilir ve yaşam kalitesini artırabilir. Buna ek olarak kognitif fonksiyonlarda iyileşme de saptadığımız çalışmamız, bu açıdan gelecek araştırmalar için yol gösterici olabilir. Anahtar kelimeler: Multipl skleroz, Transkraniyal manyetik stimülasyon, teta burst stimülasyon, nörofilaman hafif zincir