Münazara ve tartışma edebinin iç boyutu: Ahmed Cevdet Paşa'nın Adab-ı Sedad adlı eseri üzerinden tasavvuf ve batı tartışma teorileri ile mukayeseli bir inceleme

Adab al-Bahs ve al-Münazara teriminin kısaca aynı anlamına taşıyan Münazara, Modern Türkçede "Tartışma ve Eleştirinin Edebi" olarak çevrilebilmektedir. Fıkıh, Kelam ve Tasavvufun Cedeli eleştirisinden ibaret olan Münazara, Semerkandi Risale fi adabi'l-bahs (m. XIII) adlı eserinden itibaren müesseseleştirilmiş bir tartışma metodunu ifade etmektedir. Bu tezde, Münazara ve Tasavvuf arasındaki mevcut ilişkilerin ispatıyla birlikte Münazaranın Batı Tartışma teorileriyle bir kıyası sunulmaktadır. Karşılaştırmamda teorilerin arasındaki en büyük farkın "doğru" (hak) ve "edep" (ahlak) kavramların anlamları olduğu açıklanmaktadır. Benim Ahmed Cevdet Paşa'nın Adab-ı Sedad adlı eserini çevirmemin üzerinden Münazara ilminin sadece edebinin dış boyutu değil edebinin iç boyutunu da vurguladığı öne çıkarılmaktadır. Başka bir ifadeyle Tartışmanın edebinin iki kişi arasındaki saygı ve ihtiramı önemsemesinden ziyade (yatay yaklaşımı) her tartışan kişinin kendi nefsini (ego) kontrol altında tutabilme gerektiğini ifade etmektedir (dikey yaklaşımı). Nihayet bu edebin iç boyutu, dürüst bir tartışma uygulamayı amaçlamakla birlikte bir epistemik rolü de taşımaktadır (doğru'nun ne olmadığını tasvir etmekte rolü var).