Mitos'tan Epos'a: Trajedinin doktrinlere başkaldırışı

Tüm herşey 5yy da Antik Yunan'da başladı. Kendi efsaneleri içinden, antik Yunanlılar bir dünya yarattılar. Bu efsanelerden trajedi doğdu ve bu, efsanelerin ve dinin insan hayatına giren bir tür yansımasına dönüştü. Biz neden varız? Neden çile çekmeliyiz? İyi kötü, gerçek ve yalan nedir? Eski çağlarda, trajedinin amacı insan doğasının gerçek bir anlatımıydı. Bu rol, tiyatronun ilkel formunun gelişmişi ve halihazırda günümüz tiyatrolarında ki durumdur. Bu süreç içinde yönetimler ve bazı resmi ve özel kuruluşlar neden tiyatroya ilgi duymuşlardır? Onu ne şekilde yasaklamışlardır? Belli dönemlerde politik, dini ve sosyal etkenler bazında tiyatronun gücü, işlevi ve katkısıyla bağlantılı onu kınamak ya da yasaklamak için nedenler nelerdi? Tiyatro tüm bunların üstesinden nasıl geldi? Tiyatro, Antik Yunan'da şarap ve bolluk-bereket tanrısı Dionysos adına atfedilen ya da tapınılmak üzere düzenlenen törenlerden doğmuştur. Hatta, İÖ. 5 yüzyılda dinsel bir özelliği de mevcuttu. Dionysos festivali, kölesinden efendisine Atinalıları bir araya getiren toplumsal yaşamın en önemli parçasıydı. Dolayısıyla 'tiyatro' kamuyu etkileyen ve ilgilendiren bir etkinlikti. Dionysos festivallerinde trajedya ve komedi alanlarında yapılan yarışmalarda devletin finanse ettiği ve onun tarafından seçilen zengin kişiler yer almışlardır. Antik Yunan'da oyuncular saygın kişilerdi ve zaman zaman bu kişilere devletlerarası ilişkilerde görev verilmiştir. Ancak Romalı aktörler, ekseriya köleydiler ve yaşadıkları toplumda hiçbir mevkileri yoktu, hatta genellikle de vatandaş dahi değillerdi. Roma'da tiyatronun din ile bir bağlantısı bulunmamaktadır. Ludi Romani halk gösterileri ve eğlencelerindeki en önemli festivaldi ve devlet tarafından desteklenmekteydi. Devlet bu ödeneği Aedil'ere verirdi. Oyunlar gösteriminden önce, birkaç kez Aedil'er tarafından izlenirdi. Bu, gösterimin nitelikli çıkmaması endişesinden çok, bir tür denetim amaçlıydı. Festivaller içinde yer alan gösterimler ve eğlenceler genellikle ücretsiz ve bütün sınıflara açıktı. Hıristiyanlık oluştuktan sonra, tiyatro Venüs'ün Türbesi ve çoktanrılı Pagan töreni olarak kabul edilmiştir. Roma İmparatorluğunun çöküşüne dek de pek çok tartışma, Paganizm ve Hıristiyanlık, tiyatro ve Kilise, imparatorluk ve ruhani sınıf arasında uzun yıllar devam etmiştir. İS. 5yy- l0 yy arası tiyatro karanlıktadır. Romanın yıkılışı ile birlikte Kilise tiyatrolarınyasaklanmasına sebep olmuş ve lOyy da Kilisenin doktrinlerini öğretmek amacıyla tiyatroyu kullanmıştır. İ.S. 963'de Winchester papazı ekinde Quem Ouaeritis adında kilise personelinin rol aldığı dini bir oyun olan ReRularis Concordia adında bir kanun yayınladı. Bunun anlamı Katolik Kilisesinin 600 yıl boyunca sürecek, didaktik amaçlı bir tür dinsel tiyatro türünü başlatmasıdır. Bu tamamiyle tiyatroyu toplumdaki etkinliğinden ötürü Kilisenin egemenliğine almaktı. Kilise 1300 yılma dek kendi sansürü içinde dinsel oyunları oynamıştır. 1210 yılında Papa Innocent IH'ün genelgesi oyunlardaki değişik karakterlerin kilise personeli için uygun olmayışı, oyunların sekülere dönüşmesi, tiyatronun kilise dışına çıkması ve Kilisenin etkinliğinin azalması nedenleri İle ruhban personelin kiliselerdeki oyunlarda yer almaşım yasakladı. Ancak Mucize ve Sır Oyunları kilisenin kendi amaçlan doğrultusunda oynanmıştır. İngiltere'ye baktığımızda, Hıristiyan Kilisesinin ve Kraliyetin tiyatro üzerindeki baskısı devam etmiştir. 1534'te, VIE Henry Katolik Kilisesi'nin yetkisini reddetmiş ve Egemenlik Yasası ile ingiltere'de Papalık hakimiyetin feshetmiştir. Bu çalışma, tiyatronun doğuşundan 'tiyatro' olarak kabul edildiği tarza kadar genel bir bakıştır. Geleneksel anlamda türler trajedi, komedi, tarihi, destan, pastorali kapsar. Günümüzde ise tür bölümlemeleri saçma tiyatro, çocuk tiyatrosu, opera, avant-garde, melodram ve radyo oyunlarını içine alır. "Tiyatro" bedensel bir gösteri alanını ifade ederken, bir tür/tarz olarak (günlük hayatı anlatan) insanlar arasındaki dramatik bir anlatıma da işaret eder. Oyuncular tarafından bir hikayenin sahnedeki bu çeşit gösterimleri, insan kaygılarına yöneliktir. Tiyatro, ancak ve ancak oyuncular ve seyirciler arasında iletişimi sağlayan dramatik bir çalışmanın seyirciler önünde sunulmasıyla var olur. Bir tiyatro gösterimi sadece oyunculardan ve seyircilerden değil yazarlar, yöneticiler, özel efektler-ışık ve müzik gibi- tasarımcılar, kostümler, makyaj ve yönetmenlerden de oluşur. Buna ilaveten, tiyatro etkin bir iletişimci ve eleştirel bir filozof gibi olmalı ve toplumsal, politik ve kişisel meselelere cevap vermelidir. Dramatik gösterimi kullanarak insanın duygulan, fikirleri ve ruh hallerini ifade eder ve ortaya çıkarır. Keza tiyatro bilgiyi biraraya getirir ve sorardan çözme becerilerini kullanır. 17 yy İspanyol tiyatro yazan Lope de Vega tiyatroyu "sahne, iki oyuncu ve ihtiras" şeklinde tanımlamasına rağmen tiyatro ancak 16 yy da loncalar tarafından devir alındıktan sonra bu özelliklerini kazanmaya başlamıştır.