Nabi Divanı'nda gelenekten sapmalar ve biçimbirimsel yinelemeler

Klasik Türk edebiyatında 17. yüzyıl, Nâbî ile hikemî şiire özellikle Na'ilî ve Neşatî ile de Sebk-i Hindî anlayışına ev sahipliği yapmıştır. Bunun yanı sıra bu yüzyıl edebiyatı, 16. yüzyılın güçlü edebiyatını koruyarak iki yeni üslup ışığında gerek mazmunlarda gerek ele alınan konularda yenilik arayışlarına kapı aralamıştır. Bu durumun aksine bu yüzyıl Osmanlı Devleti'nin gerilemeye başladığı içte ve dışta bozulmaların yaşandığı bir yüzyıl olarak tarihe geçmiştir. Bilindiği gibi klasik edebiyat gelenekçi bir kimliğe sahiptir. Dolayısıyla şairlerin hareket alanları ve bu alanlar içerisinde kullanacakları malzemeler, aşk çerçevesinde işleyecekleri konular sınırlıdır ve önceden belirlenmiştir. Ancak bu duruma itiraz eden, yeni hayaller, yeni konular ve yeni söyleyişler peşinde koşan başarılı birtakım şairler tarafından bu gelenekçi edebiyatın dışına çıkılmış, dahası edebiyatın bu gelenekçi tarafı çeşitli yönlerden eleştirilmiştir. Bu çalışmada Nâbî'nin gelenekten sapmaların görüldüğü, alışılmadık söylem ve bağdaştırmaları dile getiren, yeri geldikçe geleneği eleştiren, yeni konulara kapı aralayan şair kimliğini ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca şair Nâbî'ye dair yapılan taramalarda, şairin bu yönünün birtakım gazelleriyle ortaya konduğu çalışmalar da tespit edilerek bunlardan istifade edilmiş ve ortaya daha kapsamlı ve bütüncül bir çalışma konmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte çalışmanın bir başka ayağını teşkil eden Nâbî'nin gazellerinde var olan biçimbirimsel yinelemelerin varlığı ve gazellerdeki kullanımları ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Alışılmadık söylem ve unsurlar, Deyişbilim, Klasik Türk edebiyatında gelenek, Nâbî Dîvânı, Sapma, Vâsûht tarzı aşk, Yineleme.