Nahçıvan Özerk Cumhuriyetinde yaylacılık faaliyetleri ve Antalya Beydağları Yaylaları ile karşılaştırılması

Yapılan çalışmada öncelikli olarak Azerbaycan'a bağlı olan Nahçıvan Özerk Cumhuriyetinin kuzey-batısında başlayıp güney-doğusuna doğru Ermenistan sınırı boyunca ilerleyen Zengezur dağlarında yapılan yaylacılık ele alınmıştır. Orta Asya Türk yaşam tarzının bir parçası olan yaylacılığın çalışma yapılan arazideki fiziki ve beşeri coğrafi koşullar altında nasıl şekillendiğine bakılmıştır. Literatürde Nahçıvan Özerk Cumhuriyetindeki yaylacılıkla ilgili yeteri kadar çalışmanın yapılmadığı dikkate alınarak araziye inilmiş, gezi-gözlem ve soru-cevap metotlarıyla yaylalara iniş-çıkış tarihleri, yaylaların dağılımı, konut tipleri ve fonksiyonlarına göre yararlanılma hakkında bilgiler elde edilmiştir. Çalışmanın yapıldığı arazide birkaç istisna dışında halen yaylaların ağırlıklı olarak geleneksel maksatlar için kullanıldığı görülmüştür. Bununla birlikte yaylalara çıkan kişi sayısında azalma görülse de çiftliklerin sayının artması ve bu işin belirli kişilerce yapılması sonucu yaylaya çıkarılan hayvan sayısının değişmediği ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyetini başta et olmakla hayvansal ürünlerle temin etmekte yaylaların payının halen oldukça yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın ilerleyen safhalarında Türkiye Cumhuriyetinin Antalya il sınırları içerisinde bulunan Beydağlarında yapılan yaylacılıkla ilgili bilgiler verilmiştir. Literatürde yeterince çalışma olması sebebiyle bu bilgiler verilmesinde ağırlıklı olarak literatürden yararlanılmakla birlikte Antalya şehrine yakın olan birkaç yaylaya gezi gözlem maksadıyla gidilmiştir. Elde edilen veriler ışığında Türkiye'nin diğer bölgelerinde olduğu gibi Beydağlarında bulunan yaylaların da fonksiyonel değişim geçirdikleri ve ya değişim safhasında oldukları görülmüştür. Son yarım asırda Teke yöresi kıyı kuşağının turistik potansiyelinin ortaya çıkarılması bu durumu daha da tetiklemiş, gelişen ve büyüyen şehirlerde yaşayan insanların gelir düzeyinin artmasıyla büyük yerleşim yerlerine yakın olan yaylalar yazın sıcak ve kalabalık şehirlerden "kaçan" insanların uğrak yerine dönüşmüştür. Çalışmanın son aşamasında elde edilen verilerle Nahçıvan Özerk Cumhuriyetinde yapılan yaylacılıkla Antalya Beydağlarında yapılan yaylacılığın karşılaştırılması yapılmış, doğal ve beşeri çevre faktörünün yaşam şekline ve kültüre etkisi ortaya konulmuştur. Her ne kadar farklı koşullar altında yapılsa da her iki çalışma sahasında yaylacılık kültürünün ana çizgilerini korunduğu gözlenmiştir.