Nâsıruddin B. Korkmaz el-Aktemurî (Ö. 882/1478) ve Nesru'l-Cumân isimli tefsiri

Memlûkler döneminde Hicri 9. asırda Kahire'de yaşamış olan İbn Korkmaz el-Aktemurî birçok ilimde eser yazmış şair bir müfessirdir. Hakkında Türkçe herhangi bir çalışma yapılmamış olan müfessir ve eserleriyle ilgili tabakât kitaplarında kısa bazı bilgiler bulunmaktadır. İstanbul'daki çeşitli kütüphanelerde özellikle "Bediʻ" ve "Esmâ-i Hüsnâ"'yla ilgili eserlerinin birkaç nüshası ile tefsirleri mevcuttur. Bu tezde ulaşılan kaynaklara dayanılarak müfessirin hayatı, çağı, hocaları, öğrencileri ve eserleriyle ilgili bilgiler verilmiş ve onun seciʻyle yazılan Nesru'l-Cumân el-Muntazam min Fethi'r-Rahmân tefsirinin yöntemi araştırılmıştır. Dört cilt olan tefsirin, Beyazıt Kütüphanesi 587 ve 588 numarada kayıtlı, iki mücelled hâlindeki nüshası esas alınmıştır. Dirâyet tefsiri olan bu eser, rivâyet ve dirâyet yöntemlerini cem ederek yazdığı 20 ciltlik Fethu'r-Rahmân fî Tefsiri'l-Kur'ân isimli diğer tefsirinin özetidir. Eksik olan Fethu'r-Rahmân tefsirinin Topkapı ve Dublin nüshalarının tamamına; üç ciltlik Sofya nüshasının bir cildine ulaşılmıştır. Fas'ın Vezzân kentinde bulunan ciltlerine ise ulaşılamamıştır. Nesru'l-Cumân'ın yöntemi ayrıntılı bir şekilde işlenmiş, Fethu'r-Rahmân'daki metoduyla kısaca karşılaştırılmıştır. Müfessirin her iki tefsirinde de işârî açıklamalar vardır. Fakat Nesru'l-Cumân'da daha yoğun bir şekilde bu tür te'vîllere rastlanmaktadır. Bu tarz açıklamalarının büyük çoğunluğu Necmeddîn Dâye'nin Bahrü'l-Hakâik (et-Te'vîlâtü Necmiyye) eserinden kaynak belirtilmeden aktarılmıştır. Belagat âlimi olan müfessir Fethu'r-Rahmân'da açıklamalarını nadiren seciʻyle yazmayı tercih etmişken, Nesru'l-Cumân'ı baştan sona seciʻyle kaleme almıştır. Eserin bu özelliği nedeniyle tezde seciʻ araştırılmış ve müfessirin bunu tefsire uygulaması örneklerle izah edilmiştir. Seciʻyle yazılan tefsirler hakkında bu tarz bir inceleme ilktir.