Nekrotizan pankreatitli hastalarda venöz tromboz gelişimine ve rekanalizasyonuna etki eden faktörler

AMAÇ Akut pankreatit, pankreasın enflamasyonu ile seyreden, lokal ve sistemik etkileri olan bir hastalıktır. Nekrotizan pankreatit ise, parankimdeki yıkıma bağlı pankreasta nekrozun görüldüğü ağır bir formudur. Pankreatitin rejyonel komplikasyonu olan venöz trombozun, nekrotizan pankreatitlerde sık görüldüğü ve morbiditeyi arttırdığı bilinmektedir. Venöz tromboz gelişmesinde birçok parametre rol oynamaktadır ve etiyolojisi tam olarak bilinmemektedir. Tedavisinde kullanılan antikoagülan ilaçların yeri tartışmalıdır ve literatürde tam bir konsensus sağlanamamıştır. Çalışmamızda nekrotizan pankreatitlerde venöz tromboz gelişimine ve rekanalizasyonuna etki eden faktörleri belirlemeyi, tedavi yönetimini netleştirmeyi ve bu sayede ortaya çıkabilecek morbiditeleri azaltmayı amaçladık. HASTALAR VE YÖNTEMLER Temmuz 2013 ile Ağustos 2022 tarihleri arasında kliniğimizde tetkik edilen 121 nekrotizan pankreatit tanısı almış olan hasta retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların; sosyodemografik ve klinik özellikleri, alışkanlıkları, ek hastalıkları, kullandıkları ilaçlar, laboratuvar değerleri, koagülasyon ve kanama parametreleri, başvuru ve kontrollerdeki bilgisayarlı tomografi bulguları incelendi. Bu bulguların splanknik venöz tromboz gelişimi ve tromboz rekanalizayonu ile olan ilişkisi araştırıldı. Tedavi dozunda antikoagülan ilaç kullanımının tromboz tedavisindeki yeri ve rekanalizasyona etkisi incelendi. BULGULAR Hastaların yaş ortalaması 54,25 yıl izlendi ve %58,7'si erkek, %41,3'ü kadındı. Toplam 121 hastanın 51'inde (%42,1) splanknik venöz tromboz geliştiği saptandı. Tromboz gelişimi 24 hastada (%47,1) parsiyel iken, 27 hastada (%52,9) totaldi. Tromboz izlenen 51 hastanın 18'inde (%35,3) rekanalizasyon geliştiği saptandı. Tromboz gelişen hastaların bilgisayarlı tomografileri incelendiğinde, nekroz oranı ve bilgisayarlı tomografi şiddet indeksi arttıkça hastalarda tromboz görülme oranında bir artma olduğu izlendi. Total tromboz gelişmesi durumunda rekanalizasyon oranının daha düşük olduğu saptandı (p<0,001). Diyabeti olan venöz trombozlu olguların hiçbirinin rekanalize olmadığı ve rekanalize olan olgularda ise diyabet bulunmadığı izlendi (p=0,019). Rekanalizasyon görülen hastalarda faktör 8, ristosetin kofaktör düzeyinin yüksek olduğu saptanırken; aktive protein C rezistans düzeyinin ise daha düşük olduğu görüldü. Antikoagülan kullanımına göre tromboz gelişim oranlarında anlamlı bir farklılık görülmedi (p=0,239). Tromboz gelişen hastalarda tedavi dozu antikoagülan kullanımına göre rekanalizasyon oranlarında istatistiksel olarak anlamlı derecede bir farklılık saptanmadı (p=0,438). SONUÇ Nekrotizan pankreatitlerin klinik seyri dinamik ve karmaşık bir süreç olup, venöz tromboz gelişimi enflamasyonun şiddeti ve süresi ile yakından ilişkilidir. Bu süreçte enflamasyonun şiddetinin en iyi göstergelerinden birisi bilgisayarlı tomografi bulguları ile birlikte bilgisayarlı tomografi şiddet indeksidir. Nekrotizan pankreatite bağlı olarak gelişen splanknik ven trombozlarındaki rekanalizasyon öncelikle enflamasyonun gerilemesine bağlıdır ve tedavi dozu antikoagülan verilmesinin etkinliği gösterilememiştir. Diyabet varlığında rekanalizasyon güçleşmektedir.