Nev'î-zâde Atâyî: Hadâ'iku'l-Hakâ'ik fî Tekmileti'ş-Şakâ'ik; inceleme-metin

Hadâiku'l-hakāik fî Tekmileti'ş-şakāik isimli eser Nev'î-zâde Atâyî tarafından Mecdî Mehmed Efendi'nin Hadâiku'ş-şakāik adlı Şakāiku'n-nu'mâniyye tercümesine zeyil olarak kaleme alınmıştır. Zeyl-i Şakāik ve Zeyl-i Atâyî isimleriyle de bilinmektedir. 1042/1632-33 yılında yazımına başlanan eser Rebîülâhir 1044'te (Eylül 1634) Üsküp'te tamamlanmıştır. 940/1533-34 ile 1044/1634-35 yılları arasında vefat eden Osmanlı Devleti'ne mensup kadı, müderris, şeyh ve devlet adamlarının biyografilerini ihtiva etmektedir. Bu eserde ilgili tarihler arasında vuku bulan önemli tarihî olaylar da anlatılmıştır. Zeyl-i Şakāik'ta 1133 biyografi bulunmaktadır. Bunların 198'i şair veya edip biyografisidir. Bu çalışmada giriş bölümünde Hadâiku'l-hakāik fî Tekmileti'ş-şakāik'ın mensup olduğu Şakāik-ı Nu'mâniyye geleneği çizgisinde yazılan tercüme ve zeyiller hakkında umumî mâlûmat verilmiştir. Diğer kaynaklardan farklı olarak bu eserler "Elde Mevcut Olanlar" ve "Elde Mevcut Olmayanlar" biçiminde tertip edilmiştir. Şakāiku'n-nu'mâniyye ve zeyilleri, eser tertipleri ve biyografi tanzimleri çerçevesinde incelenmiş ve bu tetkik neticesinde elde edilen bulgular doğrultusunda geleneğin genel vasıfları tespit edilmiştir. Birinci bölümde Hadâiku'l-hakāik fî Tekmileti'ş-şakāik'ın müellifi Nev'î-zâde Atâyî'nin tarihî ve çağdaş kaynaklar taranmak suretiyle kaleme alınan biyografisine yer verilmiştir. Bu biyografide kaynaklardan derlenen bilgilere Atâyî'nin Zeyl-i Şakāik'ta hayatı hakkında geçen bilgiler ve eserleri konusunda mâlûmat eklenmiştir. Bir sonraki bölümde Zeyl-i Atâyî muhteva ve biçim yönünden ayrıntılı bir şekilde incelenmiş; söz konusu eserin muhtevası tablo ve çizelgelerin yardımıyla tasnif edilmiş; edebî yönü sergilenmiş ve Türk edebiyatı tarihi açısından önemi ortaya konmuştur. Son bölümde Hadâiku'l-hakāik fî Tekmileti'ş-şakāik'ın el yazması nüshalarının tetkiki neticesinde elde edilen tavsifler verilmiş; metin teşkilinde göz önünde bulundurulan hususlar açıklanmıştır. Akabinde müellif nüshasını muhteva, imla ve gramer kuralları bakımından en iyi yansıtan üç nüshanın mukayesesi ile tesis edilen Zeyl-i Şakāik'ın tenkitli metni sunulmuştur. Araştırmacıların eserden kolaylıkla yararlanması için özel isimler dizini oluşturulmuş ve çalışmanın sonuna eklenmiştir.