Niğde Gümüşler Manastırı ve çevresi Bizans mimarisi

Niğde Gümüşler Manastırı dini yaymada önemli bir yere sahip olup, bu kaya oyma mekânlardan dikkat çeken bir tanesidir. Kasabada Bizans döneminde kullanılan adlar değişmekle beraber, günümüzdeki ismini kasaba yakınında çıkarılan gümüşler madeninden aldığı bilinmektedir. Kasaba hem günümüzde hem de antik çağda ekonomik bir kavşak noktasında yer almaktadır. Kasaba il merkezinin güneydoğusunda 8 km. uzaklıkta bir vadide kurulmuştur. Manastır ise yer altı odaları, kilisesi, avlusu ile kendine has özellikleriyle ön plana çıkar. Gümüşler manastırında her hangi bir kitabenin bulunmaması, buranın hakkında kesin bir tarih verme olasılığını yok etmiş olsa da, manastır özelliklerine ve Kapadokya bölgesi benzer manastırlara baktığımızda, buranın M.S. 7 – 8. yüzyıllarda yapılmış olduğu ve kilise içerisindeki fresklerin de daha geç bir dönemde 10 - 11. yüzyıllarda yapılmış olduğu düşünülmektedir. Tarihlendirme araştırmamızın sonunda değerlendirilecek olup bir sonuca varılacaktır. Manastır açık avlulu manastırlardan olup, avlunun ortasında 4 sütun üzerine oturan kare bir alan bulunmaktadır. Manastırda, yemekhane, müştemilat, depolama alanları, keşiş odaları, mutfak, su deposu, odalar vb. pek çok oda bulunmaktadır. 2 katlı yapılmış olan manastır oldukça büyük boyutta ve ihtişamlıdır. Kilisesi dört serbest destekli kapalı Yunan haçı planındadır. Naosun batısında beşik tonoz ile örtülmüş iki giriş mekânı bulunmakta olup, kilisenin kuzey haç kolunun kuzeyinde iki mezar nişi yer alır. Kilisenin 4 ayağı da geometrik motiflerle bezenmiş olup, duvarlardaki sahneler; Tahtta İsa, sağında iki melek, İncil yazarlarının sembolleri, Deisis, Meryem ve havariler, İsa'nın doğumu ve tapınağa takdimi konuları ve Kayserili Büyük Basileios, Nysa'lı Gregorios, Nazians'lı Gregorios gibi kilise babalarının resimleridir. Manastırın en çok tartışılan ve gündem olan freskosu ise Gülen Meryem Ana freskosudur. Gülen bir Meryem figürünün dünyada hiçbir benzerinin bulunmaması, manastırı bu açıdan önemli kılan bir faktördür, fakat bu fresk gerçekten böyle mi yapılmıştır, yoksa bu M. Gough'un 1965 yılında tüm duvar resimlerine yaptığı restorasyon sırasında mı olmuştur, bu tartışmalıdır.