Nihavent makamı dizisindeki türkülerin Dilsiz Kaval icrasına yönelik transpozisyon uygulamaları

Türk müziği çalgıları ile türkülerin icrasında transpozisyon kullanımı son yıllarda önemli araştırmalar içerisinde yer almaktadır. Türk halk müziği nefesli çalgıları içerisinde yer alan "dilsiz kaval" çalgısının da bu anlamda transpozisyon kullanımına dair çeşitli araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Dilsiz kaval çalgısının perde yapısı gereği her makamsal dizi için transpozisyona çokça uygun bir çalgı olmadığı bilinmektedir. Ancak bazı makamsal dizilerin yapısı gereği bazen de o esnada icra edilecek karar sesine ait çalgının olmayışından dolayı transpozisyona ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırma, dilsiz kaval icracılığında nihavent makamı dizisindeki türkülerin farklı karar sesleri üzerinden notasyonları ve icra durumlarının tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma, nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında nitel araştırmalarda sıkça kullanılan doküman incelemesi ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. Öncelikle Türk halk müziği repertuvarında bulunan nihavent makamı dizisindeki türküler tespit edilmiştir. Çalışmanın devamında nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icracılığında transpozisyon uygulamalarına yönelik uzman görüşlerinin tespit edilmesi amacıyla dilsiz kaval eğitimi veren öğretim elemanları ve dilsiz kaval icracı sanatçıları ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Görüşme formunda yer alan sorulara katılımcıların vermiş olduğu cevaplar üzerinden çalışmanın alt problemleri oluşturulmuş ve bu alt problemler doğrultusunda sonuçlara ulaşılmıştır. Bu bağlamda hem eğitimci hem de icracılardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icrasında en çok notasyonda yazıldığı şekliyle "sol" karar sesi üzerinden icra edildiği, "la" ve "re" karar sesleri üzerinden de transpoze icranın yaygın olduğu, bu üç karar sesinden sonra ise en fazla "do" karar sesi üzerinden transpoze çalıma uygun olduğu sonuçları ortaya çıkmıştır.