Niyâzî Mısrî ve İşârî tefsir açısından eserleri

Niyâzî Mısrî, Osmanlı Devleti'nde idarî ve askerî yapının bozulduğu, buna bağlı olarak bazı siyasi ve ekonomik sorunların yaşandığı bir dönemde yaşadı. Doğduğu şehir olan Malatya'da ilmî tahsiline başladı. İlmî derinliğini artırmak için Anadolu'nun pek çok şehrine gitti ve Mısır'da eğitim gördü. Osmanlı coğrafyasında geniş bir alana yayılan tarikatlerden biri olan Halvetî tarikatına intisap etti. Söz konusu yüzyılda, sûfiler ve vaizler sınıfının kutuplaşması sonucu yaşanan dini ve fikrî çatışmaların ana aktörlerinden biri oldu. Halvetî tarikatının Mısrîyye kolunun kurucusu olarak tanınmış olan Mısrî, şair ve mutasavvıf yönüyle bilinmesine rağmen müfessir yönü hakkında çok az şey bilinmektedir. O her ne kadar Kur'an'ın tamamını ihtiva eden bir tefsire sahip değilse de bazı sûreleri konu alan tasavvufî tefsir denemeleri denebilecek müstakil eserler ortaya koymuştur. Ayrıca eserlerinde dağınık hâlde bulunan işârî yorumlara da rastlanmaktadır. Bu çerçevede bahse konu işârî yorumları, muhteva ve yöntem açısından incelenmiştir. Mısrî'nin, âyetleri yorumlarken kullandığı yöntem ile başvurduğu kaynaklar tespit edilmiş, konunun somutlaşması amacıyla örnekler sunulmuştur. Giriş bölümünde, literatür taraması yapılmış; müellifin yaşadığı dönemde Osmanlı Devleti'nin siyasi, ilmî, ekonomik durumuna işaret edilerek yine aynı zaman diliminde kutuplaşan bazı dini gruplar arasında yaşanan sorunlara işaret edilmiştir. Birinci bölümde Mısrî'nin hayatı, kişiliği, tasavvuf yolculuğu, yaşadığı sürgünler ve eserleri konu edilmiş; tasavvufî görüşleri ana hatlarıyla ele alınmıştır. İkinci bölümde işârî tefsir ve tasavvuf konusu ele alınmış, buna bağlı olarak temel kavramlar genel hatlarıyla verilmiştir. Üçüncü bölümde Mısrî'nin muhtelif eserlerinde bulunan Kur'an yorumu, ihtiva ve yöntem açısından detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu çerçevede Mısrî'nin Kur'an'ı yorumlama yönteminin zâhir-bâtın dualitesi üzerinde kurulduğu düşünülmektedir.