Nomenklaturadan neopatrimonyalizme post-Sovyet ülkelerde bürokrasi-siyaset ilişkisinin dönüşümü: Kırgızistan örneği

İdeal tip bürokrasi ile patrimonyal bürokrasileri birbirinden ayıran en önemli özelliklerden biri siyaset ile olan ilişkileridir. Anayasal çerçevede belirlenen bu ilişkiler, geleneksel otoritelerin yerleşmiş olduğu bazı ülkelerde gayri resmi şekillerde işleyebilmektedir. Günümüzde bu şekilde neopatrimonyal yönetim tarzını benimsemiş ülkelerde demokratik kural ve kurumların bulunmasına rağmen yönetici seçkinler gayri resmi ilişkiler kapsamında bürokratik kurumlar üzerinde etkili olabilmektedir. Post-Sovyet dönemde ortaya çıkan gelenekçi bir yapıya sahip Orta Asya ülkelerinde neopatrimonyal sistemi klanlar, yerel veya bölgesel liderlik yapıları, Sovyet bakiyesi siyasal seçkinler kontrol etmektedir. Zira Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra siyasi ve bürokratik kurumlar üzerinde etkili olan nomenklaturanın varlığının azaldığı ve bu grubun yeni neopatrimonyal sisteme adapte oldukları söylenebilir. Kırgızistan'da çıkar gruplarının konsensüsü ile seçilen cumhurbaşkanlarının çevresinde şekil alan siyaset-bürokrasi ilişkisinden söz edilmektedir. Dönemsel olarak farklılıklar gösteren bu ilişki ağları, yerel liderlik yapıları ile siyasi seçkinler arasındaki uzlaşmalara da dönüşebilmektedir. Böyle bir sistem içinde bürokratik kurumlardaki işe alma, atama, işten çıkarma gibi insan kaynakları fonksiyonlarının uygulanmasında şahsi ilişkiler ön plana çıkmaktadır. Bundan dolayı ülke bürokrasisinin verimsiz, etkisiz ve başarısız olduğu görülebilmektedir. Neopatrimonyal ilişkilerin temel amacı ülkedeki kıt kaynakların elde edilmesi olduğundan dolayı, çıkar paylaşımı konusunda çatışmaların yaşanması ülkede halk hareketlerine ve iktidar değişimlerine neden olmaktadır. Kırgızistan'da, diğer Orta Asya ülkelerinin aksine hidrokarbon kaynakların bulunmaması, iktidar sahiplerinin kendi otoritelerini korumaları için yeterli finansal kaynak bulamamasına yol açmaktadır.