Nozokomiyal stafilokok enfeksiyonları ve bunların kontrolü üzerinde araştırma

ÖZET NOZOKOMftftL STTAFÎLOKOK ENFEKShDNLARI VE BUNLARIN KONTROLÜ ÜZERİNDE ARAŞTIRMA ERKMEN, Osman Doktora Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Sabri GÜNGÖR Temmuz, 1994, 116 sayfa. Bu çalışma, 1 Haziran 1992 ile 31 Ocak 1993 tarihleri arasında Gaziantep Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi 'nde yapılmıştır. Cerrahi girişimlerden sonra, yara bakımlan sırasında, katater v.s. uygulamalarından sonra, damar içi girişimlerinden sonra, doğumu izleyen günlerde hastalarda ortaya çıkan nozokomiyal enfeksiyonlarda stafilokok suşlannın sıklığı, bunların antibiyotik dirençliliklerinin saptanması ve enfeksiyon kaynakları tespit edilmiştir. Ayrıca stafilokok suşlan dışında nozokomiyal enfeksiyonlara neden olan mikroorganizmaların sıklığı ve antibiyotiklere duyarlılıkları da belirlenmiştir. Hastaların klinik materyallerinden alınan inceleme örnekleri mikrobiyolojik analize tabi tutularak, bakteri izolasyonu ve identifikasyonundan sonra, disk- diffüzyon plak yöntemi ile antibiyotik dirençlilik durumları ortaya konulmuş, ayni zamanda S. aureus suşlannın MIC ve MBG değerleri tüp dilüsyon yöntemiyle bulundu. Gentamicin- ve methicillin'e-dirençli S. aureus suşlannın in vitro aktiviteleri vancomycin ve quinolone'lara karşı çalışılmıştır. Enfeksiyon kaynağı araştırılmasında ise hastane personelinin (doktor, hemşire, hasta bakıcı) el, boğaz ve burun kültürleri, ameliyathane ve hasta odalannın havası ve yüzey alanlanndan örnekler alınarak S. aureus suşlannın izolasyonu yapılmıştır. 8 ay süresince toplam 1172 örnek incelemeye tabi tutulmuş, çalışma süresince 87 (% 56.49) hastada toplam 100 nozokomiyal enfeksiyon belirlenirken 67 {% 43.51) hastanın da taşıyıcı olduğu saptanmıştır. Nozokomiyal enfeksiyonlardan 132 (% 60.27), taşıyıcılardan da 87 (% 39.73) olmak üzere toplam 219 mikroorganizma izole edilmiştir. Bunlardan 106 (% 48.40)'sı S. aureus, 57 (% 26.03)'si gram negatif enterik bakteri, 51 (% 23.29)'i plazma koagülaz negatifstafilokok ve 5 (% 2.28)'i ise Candiddâvt. Hastanede nozokomiyal enfeksiyonların görülme insidansı % 5.98, taşıyıcılık oranın da % 4.60 olarak saptanmıştır. En sık yara enfeksiyonları ortaya çıkarken (% 53.0), bunu % 28 ile idrar yolu ve % 16 ile boğaz enfeksiyonlan izlemektedir. S. aureus suşlannın methicillin'e dirençlilik oranı % 34 olarak bulunmuştur. Diğer antibiyotiklere dirençlilik oranlan ise şöyledir: penicillin-G % 74, augmentin % 36, imipenem % 12, cephalothin % 21, vancomycin % 2, gentamicin % 24, ve quinolone'lara % 3. Hastaların klinik örneklerinden izole edilen 106 S. aureus susunun 21 standart faj tipi ile karşılaştırılmaları sonucunda 71 (% 66.98) suş tiplendirilebildi. Tiplendirilebilen suşlann % 36.6'sının III. gruba, % 19.7'sinin II. gruba, % 22.5'inin I. gruba ait olduğu, % 5.6'sının hiçbir gruba girmeyen ve % 15.5'inin ise karışık gruplardan olduğu tespit edilmiştir. S. aureus suşlannın daha çok III. faj grubundan olduğu ve en fazla rastlanan (% 16.9) susun da yine bu gruptan 42E susu olduğu belirlenmiştir. Enfeksiyon kaynaklarının belirlenmesi amacıyla izole edilen toplam 137 S. aureus susunun 85 (% 61.59)'i tiplendirilebilmiştir. Tiplendirilebilen bu suşlann personelden ve hava örneklerinden izole edilenlerin III. faj grubundan ve 42 E faj tipinde oldukları, yüzey alanlanndan izole edilenlerin ise yine III. faj grubundan fakat 52A/79 faj tipinin olduğu gözlenmiştir. Çalışmamız sonucunda S. aureus yara enfeksiyonlannm cerrahi bölümler arasında yaygın olduğu belirlenmiştir. Yara ve boğaz enfeksiyonlannda S. aureus suşları en fazla etken olan mikroorganizma olarak tespit edilirken, idrar yolu enfeksiyonlarında gram negatif bakterilerin daha çok etken olduğu tespit edilmiştir. S. aureus suşlannın vancomycin ve quinolone'lara yüksek oranda duyarlı oldukları ve stafilokok enfeksiyonlarının sağaltımında başanyla kullanabileceğini in vitro sonuçlarımız göstermiştir. Quinolone'lann özellikle MRSA enfeksiyonlarının sağaltımında vancomycin'le birlikte kullanıldığında başarılı sonuçlar verebileceğini yine in vitro çalışmalarımız göstermiştir. Sonuç olarak nozokomiyal enfeksiyonlann hastanemizde bir sorun olarak var olduğunu çalışmamız sonuçları göstermiştir. Bunlann önlenmesi bir ekip çalışmasını zorunlu kıldığından "Enfeksiyon Kontrol Komiteleri" kurularak bu enfeksiyonlann azaltılabileceği aşikardır. Anahtar Kelimeler. Nozokomiyal enfeksiyon; S. aureus; pk negatif stafilokok; methicillin-resistant S. aureus; gentamicin- ve methicillin-resistant S. aureus; bakteriyofaj. iv