Nüfus defterlerine göre Kırçova kazasında Müslüman nüfus (1833-1846)

Nüfus terimiyle bir coğrafyada yaşayan insanlar ifade edilmektedir. İnsanların niteliğini öğrenmek için her dönemin kendine özgü nüfus sayımları olmuştur. Dolayısıyla her dönemde var olan nüfus sayımları Osmanlı döneminde de varlığını sürdürmüştür. Osmanlı Devleti'nde ilk dönemlerden itibaren vergi ödemekle yükümlü şahısları ve asker mevcudunu tespit etmek amacıyla nüfus sayımları yapılmıştır. Yapılan ilk Osmanlı nüfus sayımı örneği ise tahrîr defterleridir. Sözlükte "yazma, kaydetme, deftere geçirme" anlamına gelen tahrîr kelimesi, Osmanlı mali teşkilatında vergi tespiti amacıyla yapılan sayımları ifade etmektedir. XV. ve XVI. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nde uygulanan tahrîr yazımı XVII. yüzyılda tımar sisteminin çökmesi, bürokrasi yükünün artması, ekonomik ve toplumsal alanda değişimlerin yaşanması, asayişin bozulması gibi sebeplerden ötürü tahrîr yerine avarız ve cizye sayımlarına geçilmiştir. XIX. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı Devleti'nde uygulanan tüm sayımlar yerini nüfus sayımlarına bırakmıştır. Bu bağlamda yapılan ilk nüfus sayımı teşebbüsü II. Mahmud döneminde Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ile Rusya'ya karşı yapılan (1826- 1828) savaş esnasında olmuştur. Bu sayımın ardından 1831 yılında asker alımı ve vergi toplama amacıyla yalnızca erkek nüfusun sayıldığı sayımlar yapılarak nüfus defterleri tutulmuştur. 1831 yılında Anadolu ve Rumeli taraflarında yapılan nüfus sayımları arasında ele alınan bölgelerden biri de Üsküp'ün 110 km. güneybatısında her taraftan ormanlık dağlarla çevrili verimli bir vadide kurulan Kırçova kazasıdır. H. 1248 ve 1262 yılları ait Kırçova kazasına bağlı mahalle ve köylerde meskûn Müslüman nüfusa ait verilerin yer aldığı defterler Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığından temin edilmiştir. Temin edilen defterlerin çalışma amacı ise ilk Osmanlı nüfus verilerinden yararlanılarak günümüzde Makedonya Cumhuriyeti'nin güneydoğu sınırlarına yakın noktada bulunan Kırçova kazasının Müslim nüfusu ele alınarak, nüfus çalışmalarına katkı sağlamaktır.