Nuh Naci Yazgan Üniversitesinin çevresel sürdürülebilirlik potansiyelinin değerlendirilmesi: Erciyes Üniversitesinden örnek edinme

Son yıllarda artış gösteren, ekolojik krizler ve yıkımlarla sonuçlanan ekolojik sorunlar, sürdürülebilirlik faaliyetlerinin öneminin daha iyi anlaşılmasını sağlamıştır. Sözlük anlamıyla bir durumun devamlılığının sağlanması olarak ifade edilebilecek sürdürülebilirlik, sosyal, ekonomik ve çevresel konuları içine alan çok boyutlu bir kavram olup 'kaynakların sınırlı olduğunun bilinciyle bugünün gereksinimlerini, gelecek kuşakların kendi gereksinimlerini karşılama olanaklarını tehlikeye atmaksızın karşılayan kalkınma anlayışı' olarak tanımlanabilir. Sürdürülebilirliğin teorik olarak vurgulanmakla kalmayıp bu yaklaşımın öncüsü olabilecek yegâne kuruluşlardan birisi olan üniversitelerde yani bilim çatısı altında, bu yönde somut ve rasyonel örnek uygulamaların hayata geçirilmesi oldukça önem taşımaktadır. Sürdürülebilirliğin laboratuvarları olarak işlev görebilecek ve çevre sorunlarına dair bir katalizör görevi üstlenebilecek üniversiteler, bu kapsamdaki uygulamalarıyla topluma da ilham kaynağı olabilecektir. Nitekim prestij, kalite, rekabet ve diğerleri ile kıyas unsuru olarak çeşitli çevre dizinlerinin ve parametrelerinin bu uygulamaların yerine getirilmesi açısından motive edici unsurlar oldukları görülmekte; üniversitelerin, çevre dostu yerleşke, yeşil kampüs, sürdürülebilir üniversite gibi kimi sıfatlarla strateji ve faaliyetlerini, sürdürülebilirlik temelinde kurguladıkları gözlenmektedir. Ülkemizde de sürdürülebilirlik faaliyetleri doğrultusunda üniversitelerimiz bu dizinlere başvurmakta, pilot üniversitelerde sürdürülebilir ve iklim dostu kampüslerin oluşturulması için imzalanan bir protokol kapsamında Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) da bu uygulamaları teşvik etmektedir. YÖK, seçilen pilot üniversiteler üzerinden model bir çalışma yürüterek, bu deneyimleri diğer üniversitelere aktararak çevresel zararları azaltmayı, önlemeyi ve sürdürülebilir ve çevre dostu kampüs modellerine odaklanmayı amaçlamaktadır. Bu sayede üniversitelerin, faaliyetlerinin çevresel etkilerini azaltma ve sürdürülebilirlik ilkelerine dayalı uygulamaları benimseme konusunda ilerleme kaydetmeleri hedeflenmektedir. Bu tez çalışmasının temel amacı, Erciyes Üniversitesi'ndeki çevresel sürdürülebilirlik faaliyetlerinin Nuh Naci Yazgan Üniversitesi'nde nasıl uygulanabileceğini araştırmak ve üniversitenin bu alandaki potansiyelini belirlemektir. Bu kapsamda, Erciyes Üniversitesi'nde yürütülen sürdürülebilirlik çalışmalarının, kendi üniversitemize nasıl adapte edeceğimizi değerlendirmek için "benchmarking" tekniği "örnek edinme" anlamında kullanılmıştır. Araştırmanın temel dayanağını ise çevresel sürdürülebilirlik dizinlerinden biri olan GreenMetric oluşturmuş ve Erciyes Üniversitesi'nin sürdürülebilirlik çalışmaları kapsamında hazırlamış olduğu kurumsal rapor ve belgeler, konuya ilişkin web sayfaları ve faaliyetlerin yürütüldüğü kurumsal yapılanmalar ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve gerekli bilgiler elde edilmiştir. Ayrıca nitel araştırma kapsamında Erciyes Üniversitesi Sürdürülebilirlik Birimleri yetkilileri ile bir görüşme gerçekleştirilmiş ve görüşme sonucunda elde edilen bilgiler teze işlenmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda Nuh Naci Yazgan Üniversitesinin Erciyes Üniversitesini örnek alabileceği yargısına ulaşılmıştır. Bu bağlamda ilk olarak üniversitenin Rektörlüğe bağlı bir "Veri Koordinatörlüğü" ve "Sürdürülebilirlik Koordinatörlüğünün" oluşturulması ve bu koordinatörlükler altında, "Araştırma Merkezlerinin" kurulması gerektiği saptanmıştır. Sonraki süreçte alt birim olarak bir "Sürdürülebilirlik Komisyonunun" ve öğrencilerin de destek verebileceği bir "Sürdürülebilirlik Öğrenci Topluluğunun" kurulmasının faaliyetleri hızlandıracağı yönünde bir kanaate ulaşılmış ve Üniversite Stratejik Planının içerisine sürdürülebilirlik hedefinin konulmasının şart olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca elde edilen tüm veriler ışığında Nuh Naci Yazgan Üniversitesinin sürdürülebilirlik potansiyeli değerlendirilmiş ve GZFT Analizi tekniğiyle mevcut durumu ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi'nin GreenMetric kategorilerinden olan yapı ve altyapı ile eğitim ve araştırma alanlarında orta seviyede bir performans sergilediği belirlenmiştir. Bu alanlarda sürdürülebilirlik çerçevesinde öncelikli olarak özel bütçe tahsis etme, kurumsal ve alt yapı tesislerini gerçekleştirme ve var olanları iyileştirme, eğitim ve araştırma faaliyetlerini artırma, sürdürülebilirlikle ilgili web sitesi ve sosyal medya hesapları oluşturma, raporlama faaliyetlerini geliştirme, engelli dostu uygulamaları artırma ve ormanlaştırma için ağaç dikimi ve bakım gibi işlerin gerçekleştirilmesiyle iyi derecede bir başarı elde edilebileceği sonucuna varılmıştır. Enerji, atık, su ve ulaşım kategorilerinde ise gelişmeye açık yönlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Nuh Naci Yazgan Üniversitesinin GreenMetric'e başvurması durumunda, yukarıda özetlenen ve tezde detaylı olarak ele alınan konuların başarıyla yerine getirilmesinin son derece önemli olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir Kalkınma, Sürdürülebilir Üniversite, GreenMetric, Benchmarking, Erciyes Üniversitesi, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi.