Nüremberg Mahkemesi’nden Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne Savaş Suçları

ÖZ: Uluslararası kamuoyunun savaşlar nedeniyle günümüze dek şahit olduğu acı tecrübeler, uluslararası suç tiplerinin ve bunların kapsamının belirlenmesini zorunlu kılmıştır. Söz konusu suçların cezalandırılmasında bireyin sorumluluğunu kabul eden anlayışın doğması, uluslararası kamuoyunun bekâsı açısından oldukça önemli bir adım ve çıkış noktasıdır. Savaş suçu temelinde şekillendirdiğimiz çalışmamızda, daha çok İkinci Dünya Savaşını takip eden gelişmelerin yanı sıra Nüremberg ve Uzak Doğu Askeri Ceza Mahkemeleri’nin Statülerinde suçun ele alınış biçimini, uygulamada karşılaşılan aksaklıklar ve yöneltilen eleştirilerle birlikte aktarmaktayız. Nüremberg Mahkemesi’nin yargılamalarına hâkim olan ilkeler günümüzde dâhi benimsenmiş, uluslararası ceza yargısının genel prensipleri hâline gelmiştir. Bu bağlamda adaletin sağlanmasının artık bir gereklilik değil, zorunluluk olduğu söylenebilir. 1990’lı yılların başında iç kargaşalarla gündeme taşınmış devletler olan Eski Yugoslavya Federasyonu ve Ruanda halkının maruz kaldığı insanlık ayıbı, savaşın kan donduran, korkutucu yüzünü bir kez daha gözler önüne sermiştir. Eski Yugoslavya Federasyonu’nun dağılışını takip eden iç savaşın ardından, BM Güvenlik Konseyi kararıyla suçluları yargılamakla yetkili olan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi kurulmuştur. Ancak Mahkeme’nin verdiği kararların caydırıcılık sağlama noktasında başarılı olamadığı çok geçmeden anlaşılmıştır. Nitekim 1990’ların ikinci yarısında, Orta Afrika’da olması sebebiyle dünya toplumunun görmezden geldiği Ruanda’da yaşanan soykırımın, vicdanları sızlatan boyuta ulaşması sonucu, yine BM Güvenlik Konseyi kararıyla Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi kurulmuştur. Her ne kadar eleştirilerin şiddeti zaman zaman artsa da, söz konusu dört mahkemenin uluslararası ceza yargısının gelişiminde oynadığı rol büyüktür. Peşi sıra kurulan mahkemeler, 1998 yılına gelindiğinde, uluslararası ceza yargısı görevini sürekli olarak yürüten ve yürütecek olan Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin hazırlık aşamasına ve kuruluş taslağına katkı sağlamışlardır. Roma Diplomatik Konferansı’nda kabul edilen Roma Statüsü ile benimsenen ve çalışmamızın bel kemiğini oluşturan uluslararası suç tiplerinden biri de savaş suçlarıdır. Uluslararası Ceza Mahkemesi, kendisinden önceki mahkemelerden gerek hukukun genel ilkelerine riayetin sağlanması, gerekse uluslararası ceza yargısının işlerliği konusunda endişelere mahal vermemesi bakımından oldukça gelişmiş bir yapıdadır. Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından savaş suçları sebebiyle verilen kararların ele alınarak, son aşamada eleştirilerin değerlendirilesi çalışmamızın konuları arasındadır. Anahtar Kelimeler: Savaş Suçu, Nüremberg Mahkemesi, Uluslararası Ceza Mahkemesi, BM Güvenlik Konseyi, Bireysel Cezaî Sorumluluk.