Obezitesi olan hastalarda plazma aterojenik indeksin metabolik komponentler ve karotis intima media kalınlığı ile ilişkisinin incelenmesi

Giriş ve amaç: Obezite, vücut kitle indeksinin (VKİ) ≥30 kg/m2 olması şeklinde tanımlanan, ülkemizde ve dünyada sık izlenen multifaktöriyel bir hastalıktır. Günümüzde hızla artmakta olan obezite ile kan lipidleri arasında yakın bir ilişki olduğu yapılan birçok çalışmada gösterilmiştir. Plazma aterojenik indeksi (PAİ); trigliserit (TG) ile yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL-K) oranından oluşan yeni bir indekstir. Abdominal obezitesi olan hastalarda, olmayanlara göre PAİ'nin önemli ölçüde daha yüksek olduğu saptanmış, obezite için yeni ve daha iyi bir biyobelirteç olabileceği savunulmuştur. Karotis intima media kalınlığı (KİMK), aterosklerozu (AS) tespit etmede yeni bir parametre olup basit, tekrarlanabilir ve invaziv olmayan bir şekilde ölçülebilir. Tüm bilgiler ışığında literatürde obezitesi olan hastalarda PAİ'nin KİMK ölçümü ile ilişkisinin değerlendirildiği başka bir çalışma olmadığı görülmüştür. Bu amaçla çalışmamızda obezitesi olan hastalarda PAİ'nin metabolik komponentler ve KİMK ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu çalışma retrospektif vaka çalışması şeklinde planlanmış olup çalışma öncesinde etik kurul onayı alınmıştır. Çalışma kapsamında Balıkesir Üniversite Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı'na başvuran hastaların verileri taranmış, obez olan (VKİ 30 ve üzeri) ve obez olmayan olarak ikiye ayrılmıştır. Hastalara ait demografik (yaş, cinsiyet), antropometrik ölçümler [boy, kilo, bel çevresi (BÇ), sistolik kan basıncı (SKB), diastolik kan basıncı (DKB)], laboratuvar [açlık kan şekeri (AKŞ), TG, total kolesterol (TK), yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL-K), üre, kreatinin, glomerüler filtrasyon hızı (eGFR), ürik asit, alanin aminotransferaz (ALT), aspartat aminotransferaz (AST), albumin, Ca, Mg, P, tam kan, HOMA-IR] ve radyolojik (KİMK) veriler analiz edilip bilgisayar sistemine kaydedilmiştir. Gruplar arasında tüm parametreler etki açısından karşılaştırılıp, PAİ'nin tüm değişkenler ile korelasyon analizi yapılmıştır. Yanı sıra PAİ ile KİMK için obez gruplar arasında regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Çalışma kapsamında 234 katılımcı (92'si erkek, 142'si kadın) değerlendirildi, 98'i (% 42) obez, 136'sı (% 58) kontrol grubu olup yaş ve cinsiyet her iki grupta benzer gözlendi. Obez grubun VKİ düzeyi (34,35±5,48) ve BÇ (107,5±12,75) kontrol grubuna kıyasla VKİ (26,95±4,27), BÇ (91,5±17,5) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek ölçüldü (p<0,001). Gruplar arası karşılaştırma analizinde SKB, DKB, HOMA-IR, ALT, ürik asit, albümin, PAİ düzeyleri ve KİMK sağ obez grupta kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı farklı izlendi. Yapılan tüm grup korelasyon analizinde; PAİ ile BÇ, SKB, DKB, TK, AST, ALT HOMA-IR, ürik asit arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu: [BÇ için (r=+0,224); (p=0,02), SKB için (r=+0,27); (p=0,006), DKB için (r=+0,22); (p=0,02), TK için (r=+0,202); (p=0,046), ALT için (r=+0,436); (p<0,001), AST için (r=+0,354); (p<0,001), HOMA-IR için (r=+0,418); (p=0,001), ürik asit için (r=+0,27); (p=0,007)]. Lojistik regresyon analizinde obezite için PAİ'nin (OO =3,13, % 95 GA =1,01-9,66; p =0,047) yaş ve cinsiyetten bağımsız olarak KİMK'e göre anlamlı olabileceği gözlemlenmiştir. Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızda obezitesi olan hastalarda PAİ değeri, obezitesi olmayanlara göre anlamlı derecede yüksek izlendi. Ayrıca PAİ'nin; obez hastalarda başta insülin direnci olmak üzere metabolik parametreler (VKİ, BÇ, ALT), kardiyovasküler hastalık (KVH) ilişkili parametreler (SKB, DKB, ürik asit) ile anlamlı bir korelasyonu vardı. PAİ'nin BÇ ile arttığı ve PAİ'deki artışın abdominal obezitenin saptanma oranında bir artışa neden olduğu saptandı. Bu sonuçlar; BÇ ve PAİ'nin lipit metabolizması ile ilişkili parametreler olduğu, PAİ seviyesi ile obezite arasında anlamlı bir ilişki olabileceğini göstermektedir. Obezitesi olan hastalarda PAİ hızlı, invaziv olmayan şekilde inflamasyon ve aterosklerozu gösterebilmektedir. Ek olarak PAİ'nin KİMK'e göre obeziteyi saptamada daha erken dönemde daha etkili bir yöntem olabileceği gözlemlenmiştir. Anahtar kelimeler: Obezite, PAİ, KİMK