Obsesif kompulsif bozuklukta dürtüsellik ve inflamatuar belirteçler

Amaç: Dürtüsellik birbirinden farklı nöropsikolojik ve nörobiyolojik süreçlerle şekillenen çok boyutlu bir yapıdır. Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) hastalarında dürtüselliğin varlığı, hastalığın yönetimi, tedavi seçimi, uzun dönemde sonuçlarının değerlendirilmesi açısından önemlidir. Bu çalışmada OKB'de dürtüselliğin alt boyutlarının değerlendirilmesi ve inflamatuar süreçlerin OKB'de görülen dürtüsellik ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya Ağustos 2021 – Mayıs 2022 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Tıp Fakültesi Psikiyatri Polikliniğine ayaktan başvuran, DSM-5 tanı ölçütlerine göre OKB tanısı konulan hastalardan çalışmaya katılmayı kabul eden, uygunluk ölçütlerini karşılayan 40 hasta alınmıştır. Bu hastalarla cinsiyet, yaş ve eğitim düzeyi açısından eşleşmiş 40 sağlıklı gönüllü kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edilmiştir. Dürtüsellik Barratt Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ), UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği (UPPS) ile özbildirimle, Yap/yapma Testi (YYT), Iowa Kumar Testi (IKT), Balon Analog Risk Testi (BART) uygulanarak nöropsikolojik testler ile değerlendirilmiştir. Hasta ve sağlıklı gönüllü grubundan alınan kan örnekleri santrifüj edilerek serumda ELİSA yöntemi ile CRP, TNF-alfa, IL-1β ve IL-6 düzeyleri çalışılmıştır. Bulgular: Çalışmamızda OKB grubunun BDÖ dikkat ve UPPS sıkışıklık boyutlarında kontrol grubundan daha dürtüsel olduğu gösterilmiştir. Nöropsikolojik testlerde gruplar arasında farklılık saptanmamıştır. OKB hastalarında belirti şiddeti ile UPPS-sıkışıklık ve UPPS-toplam puanları arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki saptanmıştır. OKB belirti şiddeti ile IKT arasında ilişki saptanmazken, YYT'de yanıt inhibisyonunda yetersizliği yansıtan yapma hedefine yanlışlıkla yanıt verme sayısı ve BART'da risk alma davranışını yansıtan toplam pompalama, toplam patlama ve mavi balon düzeltilmiş pompalama sayısı arasında pozitif ilişki saptanmıştır. İnflamatuar belirteçler değerlendirildiğinde CRP, TNF-α, IL-1β ve IL-6 düzeylerinin OKB grubunda kontrol grubundan anlamlı ölçüde yüksek olduğu saptanmıştır. OKB hastalarında CRP ve TNF-α düzeyi ile YBOKÖ genel şiddet puanı arasında negatif yönde orta düzeyde ilişki saptanmıştır. OKB hastalarında ayrıca TNF-α düzeyi ile BDÖ-plan yapmama, BDÖ-dikkat ve UPPS-toplam puanları arasında negatif yönde; IL-6 düzeyi ile, UPPS-sebatsızlık puanı arasında negatif yönde orta düzeyde ilişki saptanmıştır. İnflamatuar belirteçler ile davranışsal testler arasında ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Çalışmamızda OKB hastalarında özellikle dikkat ve sıkışıklık dürtüsellik boyutlarında yükseklik saptanmış, ayrıca OKB belirti şiddeti arttıkça risk alma eğiliminin ve motor dürtüselliğin göstergesi olan yanıt inhibisyonunda yetersizliğin arttığı gösterilmiştir. İnflamasyon ile OKB belirti şiddeti ve dürtüsellik boyutları arasında ilişki bulunmuştur. Ancak OKB'deki dürtüsellik boyutlarının daha fazla araştırılması, ayrıca OKB ve dürtüselliğin ortak nörobiyolojik yollarında inflamasyonun etkisinin ileri çalışmalarda incelenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Obsesif kompulsif bozukluk, dürtüsellik, inflamasyon.