Öğrencilerin istenmeyen davranışları ve bu davranışlarla baş edilme stratejilerinin öğretmen, öğrenci ve veli görüşlerine göre incelenmesi ve güvengen disiplin modeli temele alınarak uygulanan eğitim programının öğretmenlerin baş etme stratejilerine

iÖZETÖĞRENCİLERİN İSTENMEYEN DAVRANIŞLARI VE BU DAVRANIŞLARLABAŞ EDİLME STRATEJİLERİNİN ÖĞRETMEN, ÖĞRENCİ VE VELİGÖRÜŞLERİNE GÖRE İNCELENMESİ VE GÜVENGEN DİSİPLİN MODELİTEMELE ALINARAK UYGULANAN EĞİTİM PROGRAMININÖĞRETMENLERİN BAŞ ETME STRATEJİLERİNE ETKİSİFatma SADIKDoktora Tezi, Eğitim Bilimleri Anabilim DalıDanışman: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DOĞANAYAralık -2006, 513 sayfaEğitimsel bir çevre iyi bir disiplin gerektirmektedir. Problem davranışlarınsınıfta yönetim ve disipline duyulan gereksinimi arttırması nedeniyle öğrencilerinistenmeyen davranışlarının yönetimi, sınıf yönetiminin önemli boyutlarından biri olarakher geçen gün daha fazla ilgi odağı olmaktadır. İlgili araştırmalar incelendiğinde bukonuya genellikle öğretmen perspektifinden yaklaşıldığı görülmüştür. Ayrıca incelenençalışmaların; öğretmen, öğrenci ve velilerin sınıf içindeki hangi davranışları niçinistenmeyen davranış olarak tanımladıkları, öğrencilerin öğretmenlerinin istenmeyendavranışlarla baş etme stratejilerini nasıl algıladığı, aile içinde bu davranışlarla nasıl başedildiği ve bu süreçte öğretmenlerin ailelerden, öğrenci ve ailelerin öğretmenlerdenbeklentileri ile ilgili konulara açıklık getirmede yetersiz kaldığı düşünülmektedir.Bunun yanı sıra öğretmenlerin gerek hizmet-öncesi eğitimlerinde gerekse hizmetsırasında sınıf yönetimine yönelik pratik uygulamalara olan ihtiyaçlarının arttığınınvurgulanmasına rağmen, bu amaçla yapılan hizmet içi eğitim çalışmalarının sonuçlarıdeğerlendiren herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu araştırma, öğrencilerin sınıfiçinde istenmeyen davranışları ve bu davranışlarla baş etmede kullanılan stratejilerhakkında öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri ile Güvengen (Atılgan) Disiplin Modelinitemele alarak uygulanan eğitim programının öğretmenlerin baş etme stratejilerine nasıliibir etkisinin olduğunu, aynı okulda derinlemesine inceleyen nitel/durumsal birçalışmadır.Araştırma için belirlenen ilköğretim okulu, şehrin dış taraflarında, alt sosyo-ekonomik düzeyde bir okuludur. Verilerin toplanmasında iki aşamalı bir desenizlenmiştir. Birinci aşamada yöntem ve veri üçgenlemesi birlikte kullanılmıştır.Araştırma verileri üç farklı kaynaktan (öğretmen, öğrenci ve veli), nitel veri toplamatekniklerinden eleştirel olay, gözlem, görüşme ve doküman incelemesi ile nicel veritoplama yöntemlerinden kişisel bilgi formları ve anket kullanılarak elde edilmiştir.Öğretmenlerden biri kadın, dördü erkektir. Beş öğretmenin üçü 4. sınıf, ikisi 5. sınıföğretmenidir. Öğrencilerin 75' i kız, 97' si erkektir, 4 ve 5. sınıfa devam edenöğrencilerdir. Yirmi öğrenci velisinin ise tamamı kadındır. İkinci aşamada beşöğretmene araştırmacı tarafından geliştirilen program uygulanmış ve eğitim öncesi-sonrası sınıf gözlemleri yapılarak öğretmen davranışları gözlenmiştir. Araştırmabulgularından elde edilen sonuçlar şu şekilde özetlenebilir.Hangi davranışların istenmeyen davranış olduğu konusunda katılımcılar benzertutum içinde olmuşlar, çoğunlukla toplumsal beklentilere uygun olmayan davranışlarısınıf içinde istenmeyen davranış olarak nitelendirmişlerdir. Davranışın niçin problemolduğu ile ilgili olarak öğretmenler, davranışın daha çok kendilerine ve diğerlerinegetirebileceği olumsuz akademik sonuçları, veliler kendilerinde yaratacağı olumsuzpsikolojik ve sosyal sonuçları belirtmişlerdir. Öğrencilerin davranışlarınınsonuçlarından haberdar olduğu, ancak erkek öğrencilerin, davranışlarının diğerleriüzerindeki psikolojik etkilerinin farkında olmadığı görülmüştür. Öğretmenler,davranışın sınıf içinde gözlenme sıklığını öğrenci ve velilere daha yüksekalgılamışlardır. Sınıf gözlemlerine göre, problem davranışların gözlenme sıklığıöğretmen ve öğrenci algılamalarından daha yüksek olmuştur. Veliler, istenmeyendavranışları öğretmen ve öğrencilere göre ?en ciddi? algılayan grup olmuştur.Araştırmaya katılan gruplar problem davranışların nedenlerini öncelikle dışsalfaktörlere bağlamış ve başkalarını suçlama yönünde tutum sergilemişlerdir.Öğretmenler, istenmeyen davranışlarla baş etme stratejilerini önleyici ve iyileştirici birdiğer ifadeyle olumlu algılamakta, öğrenciler ise öğretmenlerinin davranışlarınıncezalandırıcı, korkutucu ve adaletsiz olduğunu düşünmektedir. Sınıf gözlemleriiiisırasında öğretmenlerin en yaygın kullandığı stratejiler sözlü uyarı (yüksek seslebağırma), görmezden gelme, beden diliyle uyarı, azarlama ve gözdağı verme olmuştur.Öğrenci ve veliler evde istenmeyen davranışa karşı ilk tepkinin sinirli bir seslebağırma, azarlama ve gözdağı verme olduğu, davranış tekrarlandığında ise fiziksel cezauygulandığı konusunda hemfikir olmuşlardır. Öğretmenler ve veliler, disiplinproblemlerinin çözümünde öğretmen-veli işbirliğinin gerekli olduğuna inanmaktadır.Veliler öğretmenden istenmeyen bir davranış yaptığında çocuğa kızmasını-bağırmasınıve dayak atmasını beklediğini, öğretmenler ise velilerden öncelikle çocuğa dayakatmamasını, sevgi ve ilgi göstermesini beklediklerini belirtmişlerdir. Öğrenciler iseöğretmenlerinden en çok dayak atmamasını, ceza vermemesini ve sinirlenip bağırarak,onları korkutmamasını beklemektedir. Öğretmenler, okuldaki disiplin sorunlarınınçözümüne yönelik öncelikle okulun fiziksel koşullarının iyileştirilmesi, eksik araç-gereçve materyallerin tamamlanması, aile ile ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğinidüşünmektedir. Veliler ise, fiziksel koşulların düzeltilmesinin yanı sıra, okulda güvenlikönlemlerinin alınması, çok ciddi sorunlar yaratan öğrencilerin okuldanuzaklaştırılmasını gerektiğini belirtmişlerdir.Öğretmenlerin istenmeyen davranışlarla baş etme stratejilerinde eğitim sonrasıen büyük değişiklik ?görmezden gelme? stratejisinin kullanımında gerçekleşmiş, sorundavranışı ?görmezden gelme?, %23.5 oranında daha az kullanılan bir strateji olmuştur.Eğitim sonrası sözel uyarıların içeriğinde ve ifadesinde önemli değişiklikler meydanagelmiş, bağırma, azarlama ve gözdağı verme, aşağılayıcı söz söyleme-alay etme vezorla özendirme yöntemleri daha az kullanılmıştır. Olumlu yöntemleri uygulayabilenöğretmenlerin, kaçınılması gereken stratejileri de kullanmaya devam ettiklerigözlenmiştir. Sonuç olarak, davranış problemlerini azaltmak ve okullardaki düzeniarttırmak için var olan ve önerilen stratejilerin etkililikleri konusunda da araştırmalaryapılmasına, davranış yönetiminde ailelerin bilinçlendirilmesine, öğrenci ve velilereyönelik destekleyici programların koordine edilmesine ihtiyacımız olduğu söylenebilir.Anahtar Kelimeler: Sınıf Yönetimi, Problem Davranışlar, ProblemDavranışlarla Baş Etme, Güvengen (Atılgan) Disiplin, Öğretmen-Veli İşbirliği, Aile.