Öğretmenlik görevine dönen okul yöneticilerinin deneyimlerine yönelik nitel bir analiz: Alandan sesler

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de belirli bir süre okul yöneticiliği (müdür ya da müdür yardımcılığı) yaptıktan sonra öğretmenlik görevine dönen bireylerin deneyimlerini incelemektir. Bu çalışmada, bir olayı olduğu gibi araştırmayı ve var olan durumu belirlemeyi amaçlayan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda bu araştırma bir olgubilim (fenomenoloji) çalışmasıdır. Bu araştırmanın katılımcılarını amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen öğretmenler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, bu araştırmada daha önce okul yöneticiliği yapmış (okul müdürlüğü ya da müdür yardımcılığı) ve isteyerek öğretmenlik görevine geri dönmüş öğretmenlerle nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada toplam 17 katılımcı yer almaktadır. Katılımcıların çalışma konusu ile ilgili deneyimlerini açığa çıkarmak amacı ile görüşme yöntemi benimsenmiştir. Veri toplamak amacı ile araştırmacı tarafından hazırlanan ve iki bölümden oluşan yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulguların analizi sonucu okul yöneticiliğine yönelik algılar, öğretmenlik mesleğine yönelik algılar, okul yöneticisi olma motivasyonları, okul yöneticiliği görevinden ayrılma nedenleri ve okul yöneticiliği öncesi ve sonrası öğretmenlik deneyimleri ile ilgili temalar oluşturulmuştur. Katılımcıların okul yöneticisi olma motivasyonlarına ilişkin ön plana çıkan bulgular arasında; sıklıkla idealist bakış açısından kaynaklanan kişisel gelişim arzusu, kendi inisiyatifini kullanma arzusu, yeni alanlarda yetenek ve becerilerini geliştirme arzusu, kendi yeteneklerini sınamak ve neler başarabileceğini görmek isteği olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların okul yöneticiliği görevini yine kendi istekleri ile bırakmalarına yönelik sonuçlar incelendiğinde; aşırı stres ve meslekten memnuniyetsizlik, mesleki tatmin eksikliği, yöneticilik rolünün getirdiği ağır sorumluluklar, yöneticilik rolünün prosedürleri, görevin kişisel yapıya uygun olmaması, yöneticilik angaryaları, yöneticilik görevinin yorucu ve yıpratıcı olması ve yoğun tempo, pandemi dönemindeki zorluklar, yöneticilik rolünün etkinliğini sınırlayan yasal sınırlamalar, sorumluluk-yetki dengesizliği ve ekstra sorumluluklar gibi faktörler katılımcıların öğretmenliğe dönüş nedenlerinin başında gelmektedir. Katılımcıların okul yöneticiliğini bıraktıktan sonraki öğretmenlik deneyimlerinde, yöneticilik öncesi öğretmenlik deneyimlerine kıyasla çoğunlukla olumlu yönde farklılıklar olduğu tespit edilen çarpıcı bulgular arasında yer almaktadır. Okul yöneticilerinin, etkili okul yönetimini teşvik edici mesleki gelişim programları ile donatılması gerektiği çalışmanın önerilerindendir. Öğretmenlerin yöneticilerle iletişimi güçlendirecek, daha etkili işbirliği sağlayacak şekilde eğitilmeleri, Milli Eğitim Bakanlığı'nın liderlik pozisyonlarında güven ve etkinliğin arttırılması için yönetici atama sürecini şeffaf ve liyakate dayalı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerekliliği de bulgular sonucunda elde edilen diğer önerilerdendir.