Okul çağı çocuklarında 12 kanal EKG taraması ile normal EKG persentillerinin belirlenmesi ve varsa kardiyak ileti sorunlarının saptanması

Amaç: Elektrokardiyografi (EKG) yaklaşık yüz yıldan beri kardiyovasküler hastalıkların tanısında kullanılan önemli bir tetkiktir. Bu hastalıkları tanımlamak adına EKG parametrelerinin standart değerlerini oluşturmak için çok sayıda EKG verisinin elde edilmesi ve anormal bulguları olan EKG'lerin çıkarılması gerekmektedir. Sağlıklı çocuklarda ritim ve ileti bozuklukları ile ilgili EKG bulgularının sıklığını saptamak amacıyla yapılmış olan bazı epidemiyolojik çalışmalar bulunmakla birlikte pediyatrik EKG'ler için normal veya referans değerler ile ilgili mevcut literatürdeki bilgiler sınırlıdır. Ritim ve ileti bozuklukları erişkin yaş grubuna göre çocuklarda daha az rastlanan hastalıklardandır. Bu hastalıklar asemptomatik seyredebilmekte ve ani ölüm dahil önemli klinik sorunlara neden olabilmektedirler. Asemptomatik çocuklarda EKG taraması giderek daha fazla kabul gören bir yaklaşımdır. Bu çalışmadaki amacımız okul çağı çocuklarında normal EKG persentillerini ortaya koymak ve bu çocuklarda olası patolojik EKG sıklığını belirleyerek bölgemizdeki ileti bozuklukları prevalansını saptamaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel prospektif bir araştırma olup Malatya il merkezinde bulunan ilkokul, ortaokul ve lise düzeyindeki rastgele seçilmiş sekiz okuldan ailelerinden aydınlatılmış onam formu alınmış olan 2154 öğrenci çalışmaya alındı. Çocukların tıbbi öyküleri ile ilgili olarak hazırlanan bir anket çocukların ailelerine cevaplamaları istemiyle dağıtıldı. Bütün EKG kayıtları aynı pediyatrik kardiyologlar tarafından değerlendirildi. Kayıtlar dal bloğu, atriyoventriküler (AV) blok, erken vurular, repolarizasyon bozuklukları ve preeksitasyon sendromları yönünden incelendi. Tüm çocukların EKG kayıtları yaşına göre kalp hızı, QRS, QT, QTc ve PR mesafeleri ile P, QRS, T aksları ve V1,V2 ve V6 derivasyonlarındaki R/S oranı incelendi. EKG'sinde patoloji olduğu düşünülen 110 çocuk kliniğimizde tekrar değerlendirildi. Bu çocuklardan fizik muayenesi ve EKG verileri göz önünde bulundurularak 46'sına Ekokardiyografi (EKO) yapıldı. Seçilmiş olgulara 24 saat Holter EKG ve egzersiz testi uygulandı. Çocuklar cinsiyete göre 6-9, 9-13 ve 13-18 yaş gruplarına ayrılarak EKG'leri incelendi. Bu yaş gruplarına göre persentil eğrileri çıkarıldı. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics programı versiyon 17.0 ile yapıldı. Kategorik veriler sayı ve yüzde ile tanımlandı. Sayısal veriler medyan, minimum ve maksimum değerler ile özetlendi. Bulgular: Çalışmamızda önceden belirlenen okullarda yapılan EKG kayıtları incelenen toplam 2154 çocuğun 110'unda (%5.1) EKG'sinde patoloji saptandı. Değerlendime sonucunda ileti ve ritim bozukluğu saptanmayan 2044 çocuğun ortalama yaşları 11.4±2.8 olup %43.2'si (n=895) erkek ve %56.8'si (n=1149) kız idi. Çalışmada en fazla bulunan yaş grubu 10 yaş (n=328) ve median yaş ise 11 olarak hesaplandı. EKG'sinde major patoloji düşünülen tüm hastalara (n=46) ekokardiyografi (EKO) yapıldı. Ekokardiyografik değerlendirme sonucunda 46 çocuğun 3'ünde (%6.5) major kardiyak patoloji (atriyal septal defekt:2, ventriküler septal defekt:1) ve çocukların 8'inde (%17.3) minor kardiyak patoloji (patent foramen ovale:5, fizyolojik mitral yetersizlik:2, biküspit aortik valv:1) tespit edildi. Değerlendirilmeler sonucunda ritim ve ileti bozukluğu saptanan 110 çocuğun 35'ünde (%31.8) çarpıntı yakınması olduğu belirlendi. Sinüzal aritmi saptanan 88 çocuğun 28'nde (%31.8), sinüs taşikardisi olan 9 çocuğun 4'ünde, J nokta elevasyonu saptanan 2 çocuğun 1'inde ve 1.derece AV blok saptanan 5 çocuğun 1'inde çarpıntı yakınması vardı. EKG değerlendirilmesi sonucunda patolojik bulgular saptanan 18 katılımcıya ileti bozukluğu düşünülerek 24 saat Holter EKG yapıldı. EKG ve 24 saat Holter EKG değerlendirme sonuçlarında çocukların 87'sinde (%70.9) sinüzal aritmi, 5'inde (%4.5) 1.derece AV blok, 2'sinde (%1.8) nadir Ventriküler ekstrasistol (VES) 2'sinde (%1.8) inkomplet sağ dal bloğu, 1' inde (%0.9) sinüs duraklaması, 3'ünde (%2.7) J nokta elevasyonu 1'inde (%0.9) ektopik atriyal ritim ve 9'unda (%8.2) sinüs taşikardisi saptandı. QTc intervali 0,44-0,46 sn ölçülen 5 olgunun tamamının yeniden çekilen EKG'leri sonrasında 1olgunun (%20) yine QTc aralığı 0,46 sn ölçüldü. Tüm olguların annesinin, babasının ve kardeşlerinin EKG'si de incelendi. Yapılan 24 saat Holter EKG, egzersiz testi ve genetik testler sonucunda bir olgunun uzun QT sendromu açısından takibine karar verildi. Çalışmaya dahil edilen çocukların kalp hızı, PR, QT ve QTc intervali ve QRS süresi ile QTc, P, QRS ve T aksı ile beraber V1, V2 ve V6 prekordiyal derivasyonlarında R/S oranı cihaz hesaplamasının ardından manuel olarak da kontrol edildi. Literatürdeki diğer çalışmalarla yaş gruplarına göre bu 11 parametre karşılaştırıldı. Çalışmamızda, dakikadaki ortalama kalp hızı tüm yaş gruplarında diğer çalışmalara oranla daha yüksek bulundu. Bundan dolayı diğer çalışmalara oranla QT mesafesi benzer olmasına rağmen ortalama QTc intervali daha düşük bulundu. Her yaş grubunda literatürdeki diğer çalışmalarla PR mesafesi açısından benzer sonuçlar elde edilirken QRS süresi daha kısaydı. Ayrıca yaş gruplarına göre olguların 3-10-25-50-75-90 ve 97 persentil verileri çıkarıldı. Sonuç: Bizim çalışmamıza benzer EKG tarama projeleri ile daha yüksek sayılara ulaşarak okul çağı çocuklarında EKG normalleri çıkarılabilir. Ayrıca önemli morbidite ve bazen mortaliteye yol açabilecek yapısal ve elektriksel patolojilerin erken saptanması ile koruyucu ve tedavi edici önlemler alınabilir. Bu çalışmada elde edilen veriler çocuklarda ritim ve ileti bozukluklarının sıklığını belirlemeye yönelik bundan sonra yapılacak ileriki çalışmalara rehberlik edecektir. Anahtar kelimeler: Elektrokardiyografi, tarama, pediyatrik, persentil