Okul müdürlerinin mevzuatı uygulamada yaşadıkları ikilemler ve karar alma süreci

Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin milli eğitim mevzuatını uygulamada yaşadıkları ikilem durumlarında nasıl bir karar süreci izlediklerini ortaya koymaktır. Olgubilim deseniyle tasarlanan bu araştırmanın çalışma gurubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılında Manisa ili Şehzadeler ve Yunusemre ilçelerinde görev yapmakta olan devlet ilkokulu, ortaokulu ve liselerinde görev yapan 15 okul müdürü oluşturmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından okul müdürlerinin karşılaşmış olabileceği milli eğitim mevzuatı ve uygulama ikilemlerinin senaryolaştırılmasıyla oluşturulan görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışma grubu belirlenirken maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Görüşme formu aracılığuyla elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre ikilem durumları yaşayan müdürlerin kararları, öncelik tanıdıkları hususlar çerçevesinde şekillenmiştir. Müdürlerin ikilem durumlarını kişisel değerlerinin, duygularının ve deneyimlerinin de etkisi ile birbirlerinden farklı yorumladıkları görülmüştür. Müdürlerin; yönetmelikler ile üst yönetim ricaları arasında, okula yardımcı olan öğretmene ayrıcalık tanıma ile tüm öğretmenlere ayrıcalık tanıma arasında, müdürün kendisini güvence altına alması ile öğrencinin can güvenliğini sağlamayı öncelemek arasında, amirlerin emirlerine uymak ile adaletli olmak arasında, yasal düzenlemelere ve bürokratik süreçlere uymak ile yakın tehlike içeren olayları çözümlemek arasında ikilemde kaldıkları ortaya çıkmıştır. Okul müdürlerinin mevzuatı uygulamada yaşadıkları ikilem durumlarında değerlerine öncelik tanıyarak karar verdikleri görülmektedir. Maddi ve usulî işlem içeren ikilemlere ilişkin durumlarda ise okul müdürlerinin mevzuatı uygulayarak, hem bulundukları konumu korumayı hem de bireysel risk almamış olmayı tercih ettikleri görülmüştür. Okul müdürleri kararlarında; öğrencilerin çıkarları, örgütün çıkarları, öğretmenlerin mesleki motivasyonu, adaletli olma, amirlerle ikili ilişkilerin devamlılığı, öğrencilere tanınan hak, öğretmenlere tanınan hak, eğitim öğretimin devamlılığı, öğrenci ve öğretmenlerin iş sağlığı ve güvenliği konularına öncelik tanımışlardır. Müdürlerin ikilem durumlarında karar verirken mantığa başvurma; meslektaşa danışma; duygularına, değerlerine ve deneyimlerine başvurma stratejilerinden yararlandıkları görülmüştür. Müdürlerin karşılaştığı ikilemlerde kararları; müdürlük mesleğinin yasalardaki yeri ve güvencesi, kişisel değerler, okulun çevresel ve ekonomik durumu, benzer geçmiş yaşantılar, mevzuatın bölgesel ve yapısal farklılıklarda işlevsel olmaması, ikili ilişkilerde destek arayışı, okulun fiziki ve yapısal faktörleri tarafından etkilenmektedir. Müdürler; baskı grupları, üstlerinin ricaları ve doğru bulmadıkları ama uygulamak durumunda kaldıkları mevzuata göre karar aldıklarında olumsuz duygular hissederken, değerlerine göre karar aldıklarında olumlu duygular hissetmiştirler. Bu sonuç bağlamında ise uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: mevzuat, ikilem durumu, karar alma.