Okul yönetiminde veriye dayalı karar verme sürecinin yönetici görüşlerine göre değerlendirilmesi

Okullar, eğitim-öğretim faaliyetleri ve okulun işleyişinde iyileştirmeler yapmak için kullanabilecekleri birçok veriye sahiptir. Alanyazın Türkiye'de veri kullanımı ile ilgili bilimsel araştırmaların sınırlı olduğunu ortaya koymuştur. Veri kullanımının daha etkin kılınması için veriye dayalı karar verme sürecinin daha fazla araştırılması önemli görülmektedir. Bu araştırmanın amacı okullarda veriye dayalı karar verme sürecini incelemektir. Bu amaçla veriye dayalı karar verme için gerekli kaynaklar, yapılar, süreçler incelenmiş ve veriye dayalı kararı etkileyen etmenler ile geliştirmeye yönelik çıkarımlar araştırılmıştır. Karma model kullanılan araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin aynı anda yürütüldüğü yakınsayan paralel desen tercih edilmiştir. Bu çalışmanın evrenini Kahramanmaraş ili Onikişubat ve Dulkadiroğlu merkez ilçelerinde ilk, orta ve lise düzeyi okullarda görev yapan okul yöneticileri oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel bölümü için okul yöneticisi sayısı az olduğundan örneklem alma yoluna gidilmemiş, nitel bölümü için ise katılımcılar maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde okul yöneticileri için yarı yapılandırılmış görüşme formları tasarlanmış, nicel bölüm için de teknolojik alt yapı ve donanım, veri kullanım kültürü, veri kullanım amacı ve veri okuryazarlığı olarak adlandırılan dört boyutlu "Okullarda Veriye Dayalı Karar Ölçeği" geliştirilmiştir. Araştırmanın nitel bölümü önce betimsel ardından içerik analiz yapılarak çözümlenmiş, nicel bölüm için uygun istatistiksel testler kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda veri kullanımına yönelik okul yöneticilerinin mesleki hayatlarında olumlu bir tutuma sahip olduğu ancak okullarda veriye dayalı karar verme sürecinin bilinçli olarak yapılan, yeterli ve nitelikli bir süreç olarak görülmediği belirlenmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ulaşılan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: Okul yöneticileri veri okuryazarlık düzeylerinin yüksek olduğunu, verilerin bulunduğu sistemlerin teknolojik alt yapısının ise yeterli düzeyde olmadığını düşünmektedir. Demografik değişkenler kapsamında ulaşılan sonuçlara göre; yöneticilerin cinsiyeti, lisansüstü eğitimi ve görev yaptığı okul türü veriye dayalı karar verme algısı için belirleyici bir etmen değil iken mesleki kıdemin belirleyici bir etmen olduğu gözlenmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ulaşılan sonuçlara göre veri, büyük çoğunluğa göre sayısal değer olarak anlaşılmaktadır. Okulda kullanılan girdi verileri içerisinde en çok öğrencinin demografik verilerinden, süreç verileri içerisinde en çok rehberlik çalışmalarından ve çıktı verileri içerisinde en çok öğrenci performans verisinden söz edildiği gözlenmiştir. Veriler eğitim-öğretim faaliyetlerinde en çok öğrenci kazanımları ve sınıf oluşturma; okul gelişiminde bütçe oluşturma; hesap verebilirlik için ise ebeveynleri bilgilendirme konusunda kullanılmaktadır. Veriye dayalı karar verme süreci veri toplama, ayrıştırma ve düzenleme, analiz etme, yorumlama ve eyleme geçme olarak beş aşamalı bir şekilde oluşmaktadır. Veriler en çok mevcut bulundukları sistemlerden toplanmakta, dağınık bir halde olduklarından düzenlenmekte, bazı yöneticiler tarafından analiz edilmekte bazıları tarafından ise sistemde hazır analiz edilmiş halde bulunan raporlar şeklinde alınmaktadır. Ardından kurul toplantılarında tartışılmakta ve alınan kararlar uygulanmaktadır. Okullarda veriye dayalı karar vermeyi etkileyen faktörler; verinin tamlık, erişilebilirlik, kalite ve kullanılabilirlik özellikleri; okulun kültür, zaman, sağlanan destek ve liderlik gibi örgütsel özellikleri; eğitimcilerin veri kullanımına karşı tutumu ve okuryazarlık düzeyi; MEB ve il ve ilçe teşkilatlarının uygulamaları politik faktörler olarak tespit edilmiştir. Yöneticiler tüm verilerin raporlaştırılarak okul için dönütler sağlanmasını, veri okuryazarlığı eğitimi verilmesini, modüllerin daha işlevsel hale getirilmesini ve veriye dayalı karar alınabilmesi için mevzuat çıkarılmasını önermişlerdir. Bu araştırmanın bulguları; Bakanlık, politika yapıcılar ve okul yöneticileri açısından eğitimin amacına ulaşma düzeyini artırma, karşılaştıkları sorunlara daha isabetli müdahaleler yapabilme ve uygulamalarda istikrarı sağlama gibi fırsatlar sunabilir.