Okullarda örgütsel şeffaflığın öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki rolü

Bu araştırma, okullarda örgütsel şeffaflık düzeyinin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın evrenini 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Kütahya ili devlet okullarında görev yapan öğretmenler, örneklemini ise kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile seçilen 351 ilkokul, ortaokul ve lise öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veriler "Okul Şeffaflık Ölçeği" ve "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız Örneklemler t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu ve Hiyerarşik Regresyon Analizi uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin örgütsel şeffaflık algılarının genel olarak yüksek düzeyde, hesap verebilirlik boyutunun ise orta düzeyde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin cinsiyetlerine, görev yaptıkları okul düzeyine, okuldaki öğretmen sayısına ve aynı okulda çalışma süresine göre şeffaflık algılarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Buna karşılık kıdem yılı ve mezuniyet durumu değişkenlerine göre öğretmenlerin örgütsel şeffaflık algılarında anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları da genel olarak yüksek düzeyde bulunmuştur. Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları genel düzeyde mesleki kıdemlerine göre anlamlı bir farklılık göstermiştir. Bununla birlikte, cinsiyet değişkeni yalnızca "vicdanlılık" alt boyutunda, çalışılan okul düzeyi ise yalnızca "sivil erdem" alt boyutunda anlamlı bir fark oluşturmuştur. Diğer yandan, öğretmenlerin mezuniyet durumu, çalıştıkları okuldaki öğretmen sayısı ve aynı okulda çalışma süresi değişkenleri açısından örgütsel vatandaşlık davranış düzeyleri arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Araştırma sonuçları, örgütsel şeffaflık ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasında pozitif yönlü ve orta düzeyde anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçları da bilgi akışı ve hesap verebilirlik boyutlarının öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarını anlamlı bir şekilde yordadığını, buna karşılık kararlara katılım boyutunun örgütsel vatandaşlık davranışları üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisinin bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, örgütsel şeffaflık algısının öğretmenlerin vatandaşlık davranışları üzerinde önemli bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir. Özellikle bilgi akışı ve hesap verebilirlik süreçlerinde sağlanacak şeffaflığın, öğretmenlerin gönüllü katkılarını artırarak, okullarda daha katılımcı ve etkin bir örgütsel yapı oluşmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Bu doğrultuda, okul yöneticilerinin düzenli bilgi paylaşımını ve hesap verebilirlik uygulamalarını kurumsal bir politika olarak benimsemeleri önerilmektedir.