Okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıklarına, okuma başarılarına ve okuma öz yeterliklerine etkisi

Okuma stratejileri, okuma öncesi, sırası ve sonrasında metni anlamlandırma sürecini etkin kılmak amacıyla işe koşulan stratejilerdir. Araştırmada okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıklarına, okuduğunu anlama başarılarına ve okuma öz yeterliklerine etkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılında İstanbul'daki bir ortaokulda 5. sınıfta okuyan öğrencilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada sürecin detaylı incelenmesi düşüncesiyle karma yöntem kullanılmıştır. Karma yöntemin nitel ve nicel veri ve analizlerine dayandığı göz önünde bulundurularak daha geçerli sonuçlar elde edilebileceği düşünülmüştür. Çalışmada, karma yöntem desenlerinden iç içe desen kullanılmıştır. Araştırmada nicel verileri toplamak amacıyla Okuma Stratejileri Üstbilişsel Farkındalık Envanteri, Okuduğunu Anlama Başarı Testi, Okur Öz Yeterlik Ölçeği; nitel verileri toplamak amacıyla ise Yarı yapılandırılmış Görüşme Formu, Öğrenci Günlüğü, Öğretmen Günlüğü ve Tarafsız Gözlemci Raporu kullanılmıştır. Araştırmanın deneysel deseni bir deney ve bir kontrol grubundan oluşmaktadır. Deney grubunda 29, kontrol grubunda ise 28 öğrenci bulunmaktadır. Deney grubunda toplam 20 ders saati boyunca hem öğretim gerçekleştirilmiş hem de ders kitabında yer alan metinler üzerinden uygulamalar yapılmıştır. Kontrol grubunda ise Türkçe Öğretim Programı göz önünde bulundurularak ders kitabındaki okuma etkinlikleriyle ders süreci planlanmıştır. Uygulama sürecince öğrenci günlüğü gerek okuma stratejileri öğretimi yapılan deney grubuna gerekse müfredata uygun okuma etkinlikleri yapılan kontrol grubuna her metin sonunda dağıtılmış ve öğrencilerin bu formu doldurmaları istenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ise deney grubunda yer alan öğrenciler arasından tarafsızlık ilkesi gözetilerek rastgele belirlenen 5 öğrenciye araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin istatistiksel analizlerinin gerçekleştirilmesinde SPSS 22.0 paket program kullanılmıştır. Veri seti normal dağılıma uygunluk göstermediği için parametrik olmayan hipotez testlerinden iki bağımlı grubun ortalamalarının karşılaştırılması için Wilcoxon, bağımsız grupların ortalamalarının karşılaştırılması için Mann Whitney U kullanılmıştır. Kategorik değişkenleri karşılaştırmak içinse ki-kare uygulanmıştır. Nitel veri toplama araçlarından yarı yapılandırılmış görüşme formunun ve öğrenci günlüğünün analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmada okuma stratejileri öğretiminin, öğrencilerin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıkları ve okuduğunu anlama başarıları üzerinde olumlu yönde anlamlı farklılık oluşturduğu belirlenmiş, yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci günlüğü ve tarafsız gözlemci raporundan elde edilen sonuçların da bu durumu destekler nitelikte olduğu saptanmıştır. Öz yeterlikleri üzerinde ise olumsuz yönde anlamlı farklılık oluşturduğu tespit edilmiş, yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci günlüğü ve tarafsız gözlemci raporundan elde edilen sonuçlarda ise bu durumun aksine okuma öz yeterliliklerinde olumlu etkiler oluşturduğu belirlenmiştir.